SΜWNIK GEOGRAFICZNY KR粌ESTWA POLSKIEGO I INNYCH KRAJ紟 SΜWIA垶KICH

Wydany Pod Redakcy Filipa Sulimierskiego, Bronis豉wa Chlebowskiego, W豉dys豉wa Walewskiego. Warszawa: t. I - 1880, t. II - 1881, t. III - 1882, t. IV - 1883, t. V - 1884, t. VI - 1885, t. VII - 1886, t. VIII - 1887, t. IX - 1888, t. X - 1889, t. XI - 1890, t. XII - 1892, t. XIII - 1893, t. XIV - 1895, t. XV (supl.) - 1900, t. XVI (supl.) - 1902.

Wyci鉚 zawiera has豉 z obszaru parafii: G這wno, Waliszew, Bielawy, M隕olice, Bratoszewice, Dmosin, Domaniewice oraz pojedyncze z parafii Oszkowice i Pszczon闚.

{komentarze i sprostowania do zapis闚 S這wnika wg wiedzy na pocz靖ek XXI w. w kolorze czerwonym}

Albin闚
1.) fol., pow. 這wicki, gm. Lubiank闚, par. Dmosin, ma 37 mk., 183 morg. [supl., tom XV, str. 14] {powinno by: par. Domaniewice}

Anton闚
1.) kol., pow. 這wicki, gm. Lubiank闚, par. Waliszew, ma 47 mk., 68 morg. [supl., tom XV, str. 39] {obecna nazwa wsi: Antoniew}

Bielawska wie
w, pow. 這wicki, gm. i par. Bielawy, ma 126 mk., 358 morg. W r. 1576 w dziale Adama Walewskiego kaszt. elbl鉚skiego (nabyty od Jana Bielawskiego), p豉cono od 1 1/2 豉n. km., 2 m造n. o 3 ko豉ch, 4 osad. Z m造na "Leny", nabytego od St. Tarnowskiego od 2 k馧. W dziale Soko這wskich by這 3 1/2 豉n., dwa m造ny o 4 ko豉ch, folusz, 18 osadn. [supl., tom XV, str. 138]

Bielawy
1.) os., b. mko, nad rz. Mrog, pow. 這wicki, gm. i par. t. n., odl. od υwicza 19 w. Posiada koci馧 par. murowany z XV w. Urz鉅 gminny, szko豉 gminna, stacya pocztowa. Najdawniejsza o B. wzmianka si璕a roku 1437, gdy bracia Bielawscy erygowali tu koci馧. Nale瘸造 w r. 1505 do pi璚iu braci Bielawskich, w p馧 wieku potem w jakiej czci by造 dziedzictwem Jana Tarnowskiego. Kr鏊 Zygmunt August ustanowi 1556 roku targ tygodniowy i jarmark na w Wojciech. Dawniej g堯wnym B. przemys貫m, by造 s豉wne piwa, bardzo pokupne. W r. 1775 B. by造 w豉snoci Szymona Dzier瘺ickiego, kasztelana brzezi雟kiego, nast瘼nie przesz造 do Skarbk闚. W 1827 r. by這 tu 63 dm. i 517 mk.; 1859 r. 56 dm. i 612 mk.; obecnie 52 dm. i 326 mk. Par. B. dek. 這wickiego, dawniej strykowskiego, ma 1994 dusz. Gmina B. nale篡 do s. gm. okr. III w Zdunach. W gminie znajduje si fabryka krochmalu, gorzelnia, 2 olejarnie, 2 kopalnie torfu, 6 m造n闚 wodnych, 5 cegielni, 4 szko造, 7659 mk.; w tej liczbie 6885 katol., 569 篡d. i 205 protest. [tom I, str. 210]

1.) os., pow. 這wicki. Wspomniane w dok. z 1381 r. (Kod. W., nr. 1786 i 1820). Koci馧 par. p. w. Narodzenia N. P. M. istnia ju w pierwszej po這wie XIV w. We wsi siedzieli zdawna Bielawscy h. Zaremba, fundatorowie kocio豉. Od nich przesz造 B. w XVI w. do Tarnowskich. Wojciech Jastrz瑿iec, arcyb. gnien. na prob Wojciecha Bielawskiego, kanon. gnien. erygowa przed r. 1430 kolegium mansyonarzy przy tutejszym kociele i uposa篡 je dziesi璚inami. W r. 1460 Maciej z B., kaszt. 喚czycki funduje altary, zatwierdzon przez arcyb. Jana ze Sprowy. (ζski, L. B., II, 426 i przyp.). W r. 1486 Ders豉w z B. jest podkomorzym 喚czyckim i starost sieradzkim. (Kapica, Herbarz, 10). R. 1576 B. miasteczko w pow. or這wskim p豉ci szosu 24 grzyw. (podw鎩ny), od 7 kom. po 7 gr., od 5 karczem po 12 gr., od 3 ba gorza. po 21 gr., od 26 1/2 豉n. miej. po 20 gr. Og馧em f., 62 gr. 3. [supl., tom XV, str. 138]

B喚dowa-Wola
w i fol., pow. brzezi雟ki, gm. i par. Bratoszewice, 280 mieszk., 23 domy, ziemi w這c. 348 morg. Nale篡 do d鏏r Bratoszewice. [tom I, str. 247]

Bobr闚ka
lub Kalenica, rzeczka, bierze pocz靖ek pod wsi Bobrowo w pow. 這wickim, p造nie w kier. zach. p馧. przez wsie: Kalenice, ㄊszkowice, Stawy, Okr皻, Rydwa i Mystkowice, a przebieg連zy 25 w. wpada do Bzury z prawego brzegu naprost Urzecza, pomi璠zy υwiczem a Sobot. [tom I, str. 263]

Boczki
2.) Okolica nad rz. Mrog, pow.這wicki, gm. Lubiank闚, par. Waliszew, o 25 wiorst od υwicza, na lewo od drogi z G堯wna do Bielaw. W obr瑿ie tym le蕨 wsi i fol. pod nazwaniem: B. domaradzkie, B. g鏎ne i B. zarzeczne. Rozl. grunt闚 dworskich 501 morg. [tom I, str. 271]

1.) B. domaradzkie, fol. i B. zarzeczne, w, pow. 這wicki, gm. Lubiank闚. B. dom. maj 86 mk. i 540 morg. B. zarz. 109 mk. i 180 morg. W r. 1827 by這 5 dm., 64 mk. i 5 dm., 49 mk. [supl., tom XV, str. 175]

Borki
9.) fol., pow. brzezi雟ki, gm. Dmosin, ma 3 dm., 24 mk., 240 morg. [supl., tom XV, str. 204]

Bor闚ka
1.) fol. nad rz. Mro篡c, pow. brzezi雟ki, gm. Bratoszewice, par. G堯wno, ma 1 dm., 12 mk., 260 morg. W r. 1827 1 dm., 7 mk. [supl., tom XV, str. 211] {powinno by: nad rz. Mrog; obecnie cz G這wna}

Bratoszewice
w i folw., pow. brzezi雟ki, par. i gm. Bratoszewice, przy drodze bitej 堯dzko-這wickiej; odl. od Brzezin mil 2 i p馧, od υwicza mil 3, od υdzi 4 mile, od Strykowa p馧 mili. Dobra te (w豉sno Lema雟kich) sk豉daj si z folwark闚: Bratoszewice, Woliska, Orze趾i oraz Wola B喚dowa i Wyskoki z wsiami tej瞠 nazwy. Rozleg這 og鏊na m. 4597, w tem lasu m. 2437 (w r. 1871), ziemi ornej m. 1679, 章k m. 263, w stawach m. 28, w nieu篡tkach, drogach i t. d. m. 190. Po這穎ne r鏚 las闚 trzy du瞠 stawy wprawiaj w ruch tartak, dwa m造ny zwane Stara Pi豉 i Bykowiec. Na folwarku 4 niewielkie zarybione stawy. Dym闚 folwarcznych 27, wiejskich 35, mk. 470, ziemi w這c. 748 m. Gorzelnia (rok 1871) przerabia 6000 korcy ziemniak闚. Ko熵馧 i par. niewiadomej erekcyi, z wizyty ζskiego 1521 wida, 瞠 po aryanach odzyskane. Koci馧 murowany. Par. B. dek. brzezi雟kiego, dawniej strykowskiego, 1500 wiernych liczy. Gm. B. nale篡 do s. gm. okr. I w Strykowie, st. poczt. w G堯wnie. [tom I, str. 355]

w, pow. brzezi雟ki. W reg. pob. z r. 1578 podane jako miasto szlacheckie, zap豉ci這 wtedy 15 fl. czopowego. Siedzia tu 1 garncarz, szewc, rzenik, komornik, 2 karczmy, szynkarz, 8 豉n. pustych. P豉cono poboru przedtem 2 1/2 grz., r. 1578 zdwojony na 5 lecz dla po瘸ru zap豉cono 5 fl., 11 gr. Og馧em zap豉cono fl. 7 gr. 2. (Wsp馧czenie Brzeziny da造 271 fl., a 鏚 4 fl.). [supl., tom XV, str. 228]

Brzezi雟ki powiat
gubernii piotrkowskiej utworzony zosta z po這wy dawnego powiatu rawskiego i czci 喚czyckiego. Graniczy od wschodu z pow. rawskim, skierniewickim, od p馧nocy z 這wickim i 喚czyckim, od zachodu z 堯dzkim a od po逝dnia z piotrkowskim. Powierzchnia jego zajmuje 20,29 mil kw. Stanowi ona r闚nin, kt鏎 jeszcze przed niedawnymi czasy pokrywa造 lasy, bagna, zarola, kt鏎ych pami靖k s liczne nazwy osad: Brzeziny, Lipiny, Leszczyny, Osiny, Rokiciny i t. p., tudzie liczne cho drobne rzeczki i strumienie. Wody po逝dniowej czci powiatu (Czarna Wolb鏎ka) sp造waj do Pilicy, stanowi鉍ej na przestrzeni paru mil granic powiatu; linia dzia逝 wodnego przechodzi w okolicach Brzezin, gdzie spotykamy najwy窺ze wzniesienia na przestrzeni mi璠zy Brzezinami a wsiami: Grzmi鉍a, Lipiny, Malczew, dochodz鉍e do 122,8 s嘀ni pod Lipinami i Teolinem, na prawo od drogi bitej z Brzezin do υdzi. a od 104 do 108 s嘀eni pod Malczewem i Grzmi鉍. Na p馧noc od tej wynios這ci wody sp造waj za porednictwem rz. Mrogi do Bzury. Przeprowadzenie linii dr. 瞠l. war. wied., przerzynaj鉍ej powiat B. w ca貫j d逝goci, rozkwit przemys逝 fabrycznego w s零iednim pow. 堯dzkim i w miecie Tomaszowie, le蕨cym na granicy po逝dniowej powiatu sprowadzi造 podniesienie si rolnictwa i znaczne stosunkowo zaludnienie, pomimo rednio urodzajnej gleby. Liczne drogi bite, przerzynaj鉍e powiat we wszystkich kierunkach i 章cz鉍e wszystkie wa積iejsze osady, kolej fabryczno-堯dzka id鉍a od stacyi Koluszki do υdzi, postawi造 t okolic w wyj靖kowo przyjaznych warunkach dla rozwoju rolnictwa i przemys逝. Z przeprowadzeniem kolei, z nap造wem ludnoci rolniczej znik造 lasy tak 瞠 dzi jedynie w po逝dniowo-wschodniej czci powiatu oko這 Ujazdu spotykamy wi瘯sze obszary lene, nikn鉍e przecie w skutek rozwoju fabryk w Tomaszowie. redni wysiew zb騜 wynosi w latach od 1870 do 1872 r.: 5,000 czetwierti pszenicy, 20,600 czetw. 篡ta, do 28,000 innych zb騜 i 54,000 czetw. kartofli. redni zbi鏎 za 17,300 czetw. pszenicy, 72,000 篡ta, 115,000 innych zb騜, 220,000 czetw. kartofli. Przemys fabryczny B. pow. koncentruje si g堯wnie w Tomaszowie, kt鏎ego roczna produkcya przedstwia oko這 3,200,000 rs. wartoci w wyrobach we軟ianych i bawe軟ianych. Z zak豉d闚 fabrycz. istniej w pow.: 6 prz璠zalni bawe軟y i fabryk wyrob闚 bawe軟ianych, 1990 tkackich warsztat闚, 525 warsztat闚 sukienniczych i tkackich we軟ianych, 14 gorzelni, 2 browary, 1 dystylarnia, 2 olejarnie, 1 papiernia, 1 m造n parowy, 88 m造n闚 zwyczajnych, 29 garbarni, 2 mydlarnie, 1 fabryka wapna, 10 cegielni, 3 zak豉dy 瞠lazne. Pod wzgl璠em s鉅owym B. powiat dzieli si na cztery okr璕i s鉅闚 gminnych: w Strykowie, Woli Cyrusowej, Ga趾闚ku i Ujedzie. Jeden s鉅 pokoju dla Brzezin i Tomaszowa w Brzezinach. Pod wzgl璠em administracyjnym dzieli si na 15 gmin: B璠k闚, Bratoszewice, Bia豉, Ciasny, D逝gie, Dmosin, Dobra, Lipiny, ζzn闚, ζzisko, Mroga dolna, Miko豉jew, Niesu趾闚, Popie. Pod wzgl璠em kocielnym dekanat brzezi雟ki dyecezyi warszawskiej sk豉da si z 18 nast瘼nych parafij: B璠k闚, Bratoszewice, Brzeziny, Chorz璚in, Dmosin, Dobra, Ga趾闚, G堯wno, Je鄴w, Ko豉cinek, Kole, Niesu趾闚, Skoszewy, Stryk闚, Szczawin, Tomasz闚 i Ujazd. [tom I, str. 416]

Brzusznia
rzka, bierze pocz靖ek oko這 wsi Kumy i Zajrzew, w pow. 這wickim; nast瘼nie p造nie ko這 wsi Gozd, Paleniec, Bor闚ka; pod samem G堯wnem przechodzi oko這 cmentarza, zostawiaj鉍 go na lewej stronie, przerzyna drog bit warszawsko-kalisk, nast瘼nie p造nie tak, 瞠 os. G堯wno, zostaje na lewym brzegu, a dw鏎 d鏏r G堯wna zwany Zabrzusznia, po prawym; poczem skr璚a na zach鏚 i wpada z prawego brzegu do rz. Mrogi, ubieg連zy 10 w. Koryto miejscami jest piaszczyste, dosy kr皻e; ma szeroko pod G堯wnem do 30 st鏕. Woda p造nie dosy szybko, szczeg鏊niej w zakr皻ach. [tom I, str. 428] {obecna nazwa: Brzunia}

Bykowiec
m造n, pow. brzezi雟ki, gmina i par. Bratoszewice. [tom I, str. 505] 

Carska mi這
w, pow. brzezi雟ki, gm. Bratoszewice, ma 9 dm., 24 mk., 83 morg. [supl., tom XV, str. 291]

Cybulice
1.) folw. nad rz. Mrog, pow. 這wicki, gm. Lubiank闚, par. Waliszew. Le篡 od υwicza o 27 w. By豉 tu niegdy papiernia. Dobra C., zwane C.-Boczki, sk豉daj si z fol. C. i Wrzosy, z wsi Boczki zarzeczne, od Warszawy w. 105, od υwicza w. 21, od G堯wna w. 6. Nabyte w r. 1871 za rs 29420. Rozl. wynosi m. 773 a mianowicie: fol. C. grun. orne i ogrody m. 270, 章k m. 24, pastwisk m. 1, nieu篡tki i place m. 20: razem m. 316. Folw. Wrzosy grunta orne i ogrody m. 318, pastw. m. 123, nieu篡tki i place m. 16: razem m. 457. P這dozmian 10-polowy. Bud. w og鏊e mur. 1, drew. 11, pok豉dy marglu; w Boczki Zarzeczne osad 10, gruntu m. 159. [tom I, str. 718] {obecna nazwa wsi: Chlebowice}

Czatolin
wie i kol., pow. 這wicki, gm. ㄊszkowice, par. Domaniewice. Graniczy od wschodu z ㄊszkowicami. W 1827 r. by這 tu 30 dm., 288 mk., obecnie jest 65 dm. i 494 mieszk. [tom I, str. 776]

w, pow. 這wicki. Wspom. w dok. z r. 1359 w liczbie w這ci arcyb. gnie. (Kod. W. n. 1404). W r. 1579 w arcyb. nale篡 do υwicza ma 11 1/2 豉n. km., 2 zagr., 1 rzem., 1/2 豉n. w鎩t. [supl., tom XV, str. 356]

Dmosin
w i folw. rz鉅., dawniej mko, pow. brzezi雟ki, gm. i par. Dmosin. Posiada koci馧 par. murowany, erygowany 1521 r. przez Jana ζskiego prymasa. R. 1609 by drewniany a prawo patronatu mieli dziedzice mka Dmosi雟cy. Dzisiejszy koci馧 wystawiony 1728 r.; od r. 1781 oddany pod zarz鉅 misyonarzom. Par. D. dek. brzezi雟kiego, dawniej strykowskiego, liczy dusz 2647. W r. 1827 by這 tu 47 dom闚, 409 mieszka鎍闚; obecnie liczy 35 dom闚, 600 mieszka鎍闚. Folw. D. z attynencyami Hamernia i Olejarnia, tudzie wsi D. i Gozd, od Piotrkowa w. 63, od Brzezin w. 14, od drogi bitej i st. poczt. G堯wno w. 3, od υwicza w. 21, od Rogowa w. 14. Rozl. wynosi m. 730 a mianowicie: grunta orne i ogrody m. 394, 章k m. 47, pastwisk m. 210, lasu m. 34, nieu篡tki i place m. 42. Bud. mur. 3, drew. 15; w niekt鏎ych miejscowociach s pok豉dy torfu; attynencya Hamernia z gruntem m. 49, oddzielona i do osobnej ksi璕i hypotecznej przeniesiona zosta豉. Wie D. osad 39, gruntu m. 597; w Gozd osad 7, gruntu m. 240. [tom II, str. 44]

w nad rz. Mrog, pow. brzezi雟ki. Wspom. w dok. z r. 1334 (K. W., n. 1131). Stanis豉w, pleban w D., w dok. z r. 1427 (Kod. dypl. pol., II, 40). Na pocz靖ku w. XVI jest D. miastem, w豉snoci rodu Dmosi雟kich h. Ostoja. Koci馧 par., p. w. w. Ma貪orzaty, istnia tu ju w pocz靖kach XV w. Uposa瞠nie plebana stanowi豉 Jasionka, dawniej wie, pniej pustka. Dziesi璚iny z D. mieszczanie dawali kanonii 喚czyckiej (ζski, L. B., II, 340 i przyp.). [supl., tom XV, str. 414] {powinno by: rodu Dmosi雟kich h. Kopacz}

Domaniewice
2.) kol., pow. 這wicki, gm. D鉉kowice, par. Domaniewice. Kolonia w 1864 r. mia豉 przestrzeni m. 1286 ziemi urodz., a nieurodz. 32m., osad 54, ludn. 443. Folw. poduchowny: przestrzeni m. 181 ziemi urodz., osad 32. W 1879 r. kol. dom闚 w這c. 78 (rozrzuconych w 4 punktach, przy samym kociele, za cmentarzem grzebalnym, ku Lubiankowu i ku Strzelczewu), w dworskich 5; katol. 492. Odleg貫 od υwicza 12 wiorst, przy trakcie fabrycznym, o 2 i p馧 mil od Strykowa, szko豉. Nauczyciel Lipka hoduje jedwabniki i zach璚a w這cian. Koci馧 murowany pod wezw. w. Bart這mieja Ap., fundowany w 1525 r. przez ks. Trojana ze Sleszyna, proboszcza 豉skiego i domaniewskiego, a przez arcyb. gniez. Jana ζskiego konsekrowany; probostwo to wraz z funduszami oddane infu豉towi w ζsku, dla powi瘯szenia mu dochod闚, i to trwa這 a po r. 1857. W 1715 r. koci馧 ten pogorza. Kaplica stoj鉍a przy samym trakcie, murowana, jest fundacyi Jak鏏a i Wojciecha Celest闚, rodz. braci, w 1633 r., z obrazem N.M.P., 豉skami s造n鉍ym. Ch鏎 w tej kaplicy oryginalny, zbudowany w kszta販ie or豉 jednog這wego. Parafia liczy 4597 katol. i 12 protestant闚. [tom II, str. 112]

w, pow. 這wicki. Wymieniona w dok. z r. 1359 w liczbie posiad這ci arcyb. gnien. (K. W., n. 1404). Nale瘸豉 z dawna do klucza chruli雟kiego d鏏r sto這wych arcybisk. gnien., kt鏎zy tu ju w XIV w. za這篡li koci馧 par., p. w. w. Bart這mieja. Jaros豉w ze Skotnik arcyb. nada wsi prawo niemieckie i odda r. 1357 so速ystwo Olbrachtowi, synowi Jana, s璠ziemu 這wickiemu. W r. 1427 w obr瑿ie parafii wybudowano drugi koci馧 p. w. w. Jakuba, w G堯wnie miasteczku. Koci馧 ten do w. XVII by filialnym (ζski, L. B., II, 340). W r. 1579 p豉c tu od 16 豉n. km., 2 zagr., 2 kom., 2 豉n. w鎩t. [supl., tom XV, str. 428]

Domaniewskie g鏎y
pasmo wzg鏎z, ci鉚n鉍e si w kierunku z po逝d. ku p馧n., mi璠zy wsiami Domaniewice, Krempa, Reczyca, Czatolin, Lubiankowa Wola i Ucha g鏎ny, w pow. 這wickim. D逝go jego wynosi oko這 7 w., szeroko najwi瘯sza do 4 wiorst. [tom II, str. 112]

Domaradzin
ob. Domaradzyn. [tom II, str. 114]

Domaradzyn
w i folw., pow. 這wicki, gm. Lubiank闚, par. Bratoszewice, o 28 w. od υwicza. W 1827 r. by這 tu 25 dm., 217 mk., w 1864 osad 15, mk. 278; w 1879 dm. w這cia. 11, dworskich 13. Istnia這 tu staranne gospodarstwo, prowadzone z zami這waniem przez wiele lat przez poprzedniego w豉ciciela Henryka Bielickiego. Dobra D. sk豉daj si z fol. D., Jan闚 dezerty, Domaradzynek i Dziadowice, tudzie wsi D. i Karasice: od Warszawy w. 110, od G這wna w. 3, od Osin w. 3, od drogi bitej w. 3, od rzeki Wis造 w. 50; rozl. dworska wynosi m. 1252 a mianowicie: folw. Domaradzyn grunta orne i ogrody m. 600, 章k m. 113, past. m. 331, nieu篡tki i place m. 50, razem m. 1094; p這dozmian 6-polowy; bud. mur. 4, drewn. 22. Fol. Jan闚 grunta orne i ogrody m. 145, lasu m. 4, nieu篡tki i place m. 158, p這dozmian 6-polowy; bud. drew. 4; wiatrak i pok豉dy torfu i marglu; w Karasice osad 10, gruntu m. 198. [tom II, str. 114]

Feliks闚
3.) kol., pow. 這wicki, gm. Lubiank闚, par. M隕olice, 29 mk. [tom II, str. 380]

Florentyn闚
1.) folw., pow. 這wicki, gm. Lubiank闚, par. Dmosin, o 22 w. od υwicza, ma 5 dm. [tom II, str. 394] 

1.) fol., pow. 這wicki, gm. Lubiank闚, par. Dmosin, ma 34 mk., 90 morg. [supl., tom XV, str. 477]

Gawronki
3.) w, pow. 這wicki, gm. Lubiank闚, par. Waliszew, stacya poczt. G這wno. Od υwicza 24 w., od Waliszewa w. 3. W 1879 by這 dm. w這c. 6, mk. katol. 35. W 1881 r. ziemi w這c. by這 m. 142, osad 6 klasy 2-ej. W 1864 ziemi w這c. m. 143, nieurodzajnej ziemi m. 6, osad 7, ludnoci 60. [tom II, str. 503]

Glinnik
2.) lub Glinek, w, pow. 這wicki, gm. Lubiank闚, par. Waliszew, od υwicza 26 w. a od Waliszewa 4 wiorsty. W 1879 r. dom. w這c. 3, dwor. 4. Mieszk. katol. 118. W 1867 w豉sno prywatna Nakwaskiego Anatolego, folw. mor. 672. W 1881 r. ziemi w這cia雟kiej m. 7, osad 6. W 1468 roku przy dziale d鏏r Bielawskich wspomniany jest Jan z Glinnik. Do d鏏r G. nale瘸造 wsie: D鉉rowa osad 6, gruntu m. 98 i Antoni闚 4 osady, gruntu m. 66. [tom II str. 589] {Antoni闚 to dzisiejszy Antoniew, D鉉rowa obecnie stanowi cz Antoniewa}

G堯wno
os., przedtem mko, przy zbiegu rzeczek: Brzusnia i Mroga, pow. brzezi雟ki, gm. Bratoszewice, par. G堯wno, o 15 w. od Brzezin. Le篡 przy drodze bitej z υwicza do Zgierza, odl. od Rawy 42 w., od Warszawy 105 w. Za這穎ne zosta這 tu miasto w 1427 r. przez ks. Ziemowita Mazowieckiego. Potwierdzi przywileje w 1522 r. Zygmunt I. W XVII wieku nale瘸這 do Czarneckich w 1609 r. do Bryckich, dawniej G這wi雟kich. Koci馧 i parafi erygowa 1427 Jak鏏 de G堯wno dziedzic. R. 1609 by豉 to filia Domaniewickiego kocio豉. By te w G. dom dla ubogich i oratoryum w. Krzy瘸. Dzi par. G. dek. brzezi雟kiego, (dawniej strykowskiego) liczy dusz 1379. Obecnie G. posiada koci馧 par. murowany, synagog, szko喚 pocz靖kow od 1821 r. i stacy pocztow. W 1827 r. liczono tu 76 dm. i 972 mk.; w 1861 r. by這 91 dm. i 1670 mk.; obecnie jest 131 dm. i 2045 mk., 65 osad, 20 m. gruntu. G. dobra nale蕨 do Matuszewskich, pr鏂z g堯wnego folw. Zabrzunia pod samem G. po這穎nego, sk豉daj si jeszcze z folw. Bor闚ka, Kamie mniszewski, Palenice, Ruchna, Warcha堯w, Ziewanice i karczmy w Toporowie og鏊nej przestrzeni licz 2641 mr., w tem ziemi ornej 1246 mr., a mianowicie: folw. Zabrzunia v. Zabrzenia grunta orne i ogrody m. 409, 章k m. 68, pastw. m. 54, wody m. 18, lasu m. 102, zaroli m. 9, nieu篡tki i place m. 28, razem m. 688, bud. mur. 6, drew. 10, p這dozmian 14-polowy; folw. Warcha堯w grunta orne i ogrody m. 97, 章k m. 16, wody m. 2, lasu m. 118, zaroli m. 289, nieu篡tki i place m. 15, razem m. 537, bud. drew. 7, p這dozmian 6-polowy; folw. Palenice grunta orne i ogrody m. 57, 章k m. 7, past. m. 11, zaroli m. 3, nieu篡tki i place m. 4, razem m. 82, p這dozmian 6-polowy; folw. Bor闚ka grunta orne i ogrody m. 84, 章k m. 24, wody m. 1, lasu m. 170, zaroli m. 5, nieu篡tki i place m. 2, razem m. 286, bud. drew. 5, p這dozmian 6-polowy; folw. Ruchno A. grunta orne i ogrody m. 211, 章k m. 62, pastw. m. 40, nieu篡tki i place m. 16, razem m. 329, bud drew. 1, p這dozmian 7-polowy; folw. Ziewanice grunta orne i ogrody m. 125, 章k m. 16, pastw. m. 30, wody m. 5, zaroli m. 13, nieu篡tki i place m. 17, razem m. 206, bud mur. 1, drew. 9; folw. Kamie grunta orne i ogrody m. 238, 章k m. 20, pastw. m. 35, wody m. 1, lasu m. 85, zaroli m. 95, nieu篡tki i place m. 23, razem m. 497, bud. mur. 1, drew. 8, p這dozmian 7- i 9-polowy. W os. G. bud. dworskich drew. 6, gorzelnia, browar, cegielnia, m造n wodny, stawy; w Palenice osad 16, gruntu m. 385; wie Ziewanice osad 11, gruntu m. 213, w Topor闚 osad 21, gruntu m. 52. [tom II, str. 610 - 611]

os., pow. brzezi雟ki. Ob. Domaniewice. W r. 1579 p豉ci miasto szosu fl. 20 gr. 24. Od ba gorza販z. fl. 10 gr. 12, od rzem. fl. 10, czopowego za rok fl. 63 gr. 15. [supl., tom XV, str. 507]

Gos豉wice
1.) w i folw., niedaleko rzeki Mrogi, pow. 這wicki, gm. Bielawy, par. Waliszew, o 23 w. od υwicza, o 2 w. od Waliszewa. W 1827 r. by這 tu 20 dm., 233 mk. W r. 1879 dom闚 w這cia雟kich 13 i 8 dworskich; katolik闚 210. W 1867 w豉sno prywatna Nakwaskiego Anatolego. Folwark mr. 1296. W pastwiskach 188, w lasach 118, w zarolach 4, w nieu篡tkach 109, W 1881 r. ziemi w這cian. mr. 150, osad 23. W 1864 osad 24,ludno 236. W 1520 przy opisie d鏏r Bielawskich wspomniany jest Wincenty Paschek (Pasek) a w 1528 Andrzej Pasek z Gos豉wic. [tom II, str. 740 - 741]

Gos豉wska Wola
wie, pow. 這wicki, gm. Bielawy, par. Waliszew, osad 16, gruntu mr. 153 [tom II, str. 743]. 

Gozd
2.) lub Gozdy, wie, pow. brzezi雟ki, gm. i par. Dmosin. Nale篡 do d鏏r Dmosin (ob.). [tom II, str. 759]

Grodzisk
4.) w nad Mrog, pow. brzezi雟ki, gm. i par. Dmosin. W 1827 r. by這 tu 11 dm., 85 mk. i m造n. [tom II, str. 838]

Grudze
w i folw., pow. 這wicki, gm. D鉉kowice, par. Domaniewice, od υwicza wiorst 9, od Domaniewic 7 do 8 wiorst. Pomi璠zy rzeczkami Branic a Kalenic. W 1879 r. dom闚 dworskich 2 i 33 w這cia雟kich. Mieszk. katol. 272. W 1867 r. administracya ks. 這wickiego rozdzieli豉 G. na 16 czci i tak: 1) osada wi瘯sza, wieczysta dzier瘸wa Wolskiego Walentego, mia豉 mr. 265. Ziemia torfowa; 2) taka osada Gajewskiego Ignacego m. 70; 3) 14 osad drobnych, do r騜nych os鏏, m. 156. W 1881 ziemi w這cian m. 820, osad 26. [tom II, str. 862]

Gzinka
wie, powiat 這wicki, gmina D鉉kowice, parafia Domaniewice, odleg豉 od υwicza wiorst 10 a od Domaniewic 6, przy kanale Pobocznica. W 1879 roku dom闚 w這cia雟kich 9, mieszka鎍闚 katolik闚 90. W r. 1881 rozleg這 morg闚 346, osad 13 klassy I. W 1864 roku morg闚 272 ziemi urodzajnej a nieurodzajnej ziemi morg闚 74, osad 13, ludnoci 92. Wie po prawej stronie drogi wiod鉍ej z υwicza do ㄊszkowic. Ma stawy (Dy這waniec). Roku 1827 mia豉 8 dom闚, 61 mieszka鎍闚. [tom II, str. 926]

Ignat闚ka
rzeczu趾a, dop造w Mrogi, uchodzi na granicy wsi Kamienia i Janowa w pow. brzezi雟kim. [tom III, str. 246]

Jan闚
11.) w i fol. nad rz. Mrog, pow. brzezi雟ki, gm. i par. Dmosin. W 1827 r. by這 tu 11 dm., 63 mk., obecnie w ma 18 dm., 163 mk., 209 mr., fol. w 1 dm, 2 mk., 11 mr. rozl. [tom III, str. 419]

Jan闚 - dezerta
6.) J. - dezerta. Ob. Domaradzyn [tom III, str. 419]
{w miejscu folwarku Jan闚 znajduje si obecnie wie Bronis豉w闚}

Jasionna
4.) w, folw. i os., pow. 喚czycki, gm. Pi靖ek, par. Oszkowice, odl. od 璚zycy 25 i p馧 w., folw. 26 w., od Pi靖ku 7 w., w dm 11, mk. 177, osad 25, gruntu m. 19; folw. dm. 7, mk. 54, gr. m. 875; os. dm. 1, mk. 6. W 1827 r. by這 tu 14 dm., 139 mk. Por. Helen闚. [tom III, str. 482]

J霩ef闚
43.) os. fabr., ob. Huta J霩ef闚, pow. brzezi雟ki, gm. i par. Dmosin, pod Osinami, nad Mrog. [tom III, str. 611] {obecnie cz G這wna}

Judka
struga, ob. Mroga. [tom III, str. 616]

Kadzidlno
(dokum.), ob. Kadzielin. [tom III, str. 664]

Kadzielin
1.) w, pow. brzezi雟ki, gm. Bratoszewice, par. G堯wno, ma 11 dm., 85 mk., 220 mr. rozl., 195 mr. roli ornej. 

2.) K.-G堯wno, kol. tam瞠, nad rz. Zabrzuni, 2 dm., 100 mr. rozl. W XVI w. zwano t wie: Kadzidlno (ζski, Lib. benef. II 344). [tom III, str. 664] {inna nazwa wsi: Kadzielin Poduchowny; obecnie cz G這wna}

Kalenica
Kalenice, w nad rz. t. n., pow. 這wicki, gm. Pszczon闚. Odl. 17 w. od υwicza. W 1827 r. by這 tu 41 dm. i 287 mk.; obecnie 79 dm., 553 mk. kat., 72 osad w這c., 2244 mr. ziemi i 203 mr. nieu篡tk闚. Por. Lib. ben. ζskiego II, 281. [tom III, str. 676]

r. 1359 Kalinicze, w, pow. 這wicki. Wymieniona w liczbie w這ci arcyb. gnien. w dok. z r. 1359 (K. W., n. 1404). W r. 1579 w Kalinice, w kasztelanii 這wickiej p豉ci od 15 豉n., 4 kom., 2 rzem. [supl., tom XVI, str. 40

Kalinowo
1.) nowe i stare, wie, pow. brzezi雟ki, gm. i par. Bratoszewice. Obie razem licz 19 dm. i 170 mk., ziemi w這c. 402 mr. [tom III, str. 682] {obecna nazwa Kalin闚}

Kalin闚 Stary
ob. Stary Kalin闚 (t. XI)[supl., tom XVI, str. 40]

Ka喚czew
1.) w, pow. 這wicki, gm. Lubiank闚, par. Dmosin; odl. od υwicza 23 w., od Rogowa w. 9. Ma 11 dm., 62 mk., osad 8 w這c., 386 mr. ziemi dworsk. i 8 mr. w這c. Folw. ma 9 bud. drewn., p這dozmian 10-polowy. Lib. ben. ζskiego zowie t wie Kavaczow [tom III, str. 718]

Kamie
5.) kol., w i folw. nad rz. Mrog, pow. brzezi雟ki, gm. i par. Dmosin. Kol. lit. D. ma 2 dm., 8 mk., 1 m.; folw. lit. D. 3 dm., 20 mk., 240 m.; w lit. E. i F., 4 dm., 39 mk., 10 m.; K. al. Nitenberg kol. 2 dm., 18 mk., 59 mr. K. g鏎ny albo Karwoszczyzna kol., 5 dm., 30 mk., 91 mr. O wsi tej wspomina ζski, Lib. benef. (II, 341). [tom III, str. 732]

Kamie
6.) K.-mniszewski, folw., pow. brzezi雟ki, gmina Bratoszewice, par. G堯wno. W 1827 r. by這 tu 10 dm., 73 mk.; obecnie 4 dm., 54 mk., 490 mr. obszaru. Por. G堯wno.

7.)K. Wie t. n. wymienia ζski (Lib. ben. II, 344) w parafii Domaniewice, dzisiejszy powiat 這wicki. [tom III, str. 732]

Karasica
vel Karasice, wie, pow. 這wicki, gm. Lubiank闚, par. Dmosin. Odl. od υwicza wiorst 25. Posiada 11 dm., 198 mk. i 198 mr. ziemi (191 ornej). Nale瘸豉 do d鏏r Domaradzyn. [tom III, str. 830] {powinno by: par. Bratoszewice}

Karwoszczyzna
ob. Kamie g鏎ny, pow. brzezi雟ki, str. 732. [tom III, str. 891]

Kraszew
2.) al. Kraszewek, w, folw. i os., pow. brzezi雟ki, gm. i par. Dmosin (ζski, Lib. ben. II, 337), o 8 w. od Rogowa. W ma 3 dm., 79 mk., 15 mr., 7 os.; folw. 5 dm., 54 mk. i 549 mr.; os. folwarczna zwana Salomejka, 1 dom, 7 mk., 90 mr. W 1827 r. w dw鏂h os鏏nych tej nazwy miejsc. by這 15 dm., 123 mk. [tom IV, str. 648]

Kraszewek
ob. Kraszew.

Kr瘼a
2.) w. pow. 這wicki, gm. D鉉kowice, par. Domaniewice (ζski, Lib. ben. II, 344); odl. od υwicza w. 11, od Domaniewic w. 3. W 1879 r. by這 tu katol. 305, dm. 43. W 1827 r. by這 tu 33 dm., 218 mk. Og鏊ny obszar wynosi 1788 mr., w tem 1058 mr. pastwisk i 291 mr. nieu篡tk闚, osad 48. [tom IV, str. 669]

Kumy
1.) w i folw., pow. 這wicki, gm. Lubiank闚, par. Dmosin, niedaleko r鏚e Brzuszni, odl. od υwicza w. 21. W 1879 r. dm. dwors. 10 i 4 w這c. Folw. ma obszaru 655 mr. (w tem nieu. 120). W這cianie w 1881 r. maj 16 osad i 141 mr. W 1827 r. by這 tu 19 dm., 159 mk. Wed逝g Tow. Kred. Ziems. folw. K. lit. A B E z nomenklatur Micha堯w, od P造獞i w 7., rozleg造 mr. 610, grunta orne i ogr. mr. 482, 章k mr. 30, pastw. mr. 92, nieu. i place mr. 6, bud. z drzewa 10. W K. lit. A B E osad 16, z grun. mr. 141. Folw. Kumy lit. C. al. Rozdzielna, rozl. mr. 118, grunta orne i ogr. mr 114, 章k mr. 3, nieu. i place mr. 1, bud. z drzewa 9. [tom V, str. 10 - 11]

Leon闚
5.)w, pow. 這wicki, gm. i par. Bielawy, odl. od Bielaw w. 3, od υwicza w. 22. Roku 1881 mk. katol. 48, dm. 8, ziemi w這c. mr. 74, osad 8. R. 1864 mk. 61. [tom V, str. 146]

Lubiank闚
w i folw., pow. 這wicki, gm. Lubiank闚, par. Dmosin. Le篡 na lewo od drogi z υwicza do G堯wna, odl. 20 w. od υwicza. W 1827 r. 23 dm., 143 mk.; obecnie 15 dm., 180 mk. Folw. ma 1623 mr., wtem 960 mr. roli, 347 mr. lasu, 152 mr. zaroli i nieu篡t. W這c. maj 13 osad, 106 mr. (99 mr. ornej ziemi). Na folwarku owczarnia poprawna. ζski Lib. ben. II, 251, 319 zowie L. Lubyenkow, Ulanka. Wed逝g Tow. Kred. Ziem., folwark L. z wsiami: Wola Lubiankowska i Rudnik, rozleg造 mr. 855: grunta orne i ogrody mr. 474, 章k mr. 107, pastwisk mr. 15, zaroli mr. 50, wody mr. 2, nieu篡tki i place mr. 54, bud. mur. 6, z drzewa 11. W Wola Lubiankowska osad 11, z grunt. mr. 75; w Rudnik osad 16, grun. mr. 142. Gmina L. nale篡 do s. gm. okr. II w ㄊszkowicach, st. poczt. w G堯wnie, ma 18,112 mr. obszaru. Ludno sta豉 wynosi豉 w 1878 r. 4548 dusz, w tem 2174 m篹., 2374 kob. Co do wyzna: 4309 katol., 196 protest., 43 篡d闚. W gminie istnia豉 1 prz璠zalnia: 30 rob. z produkcy na 57,000 rs. materya逝 u篡wa za 35,000; 1 olejarnia 4 ludzi 2400 rs.; 5 wiatrak闚, 1 m造n wodny. [tom V, str. 399]

Lubiankowska Wola
w, pow. 這wicki, gm. Lubiank闚 (ob.), parafia Domaniewice. Ma z kol. Wymys堯w 153 mr. rozl. [tom V, str. 399]

Lubowidza
w i folw., pow. brzezi雟ki, gm. i par. Dmosin, o 10 w. od Rogowa, ma 14 dm., 275 mk., ziemi w這c. 307, dwors. 586 mr. W 1827 r. by豉 tu cz rz鉅owa maj鉍a 6 dm., 42 mk. i cz prywatna 6 dm., 82 mk. (Czyt. ζski, Lib. ben. II, 341 i Kod. dypl. pol. II, 437). [tom V, str. 449]

υwicki powiat
gub. warszawskiej utworzony zosta w 1867 r. z czci dawnego powiatu t. n. Graniczy on od p馧nocy z pow. gosty雟kim i sochaczewskim, od wschodu z sochaczewskim i b這雟kim, od po逝dnia ze skierniewickim i brzezi雟kim, a od zachodu z brzezi雟kim, 喚czyckim i kutnowskim. Obszar powiatu wynosi 21.96 mil kwadr. Przedstawia on nizin p豉sk, zaklni皻, obni瘸j鉍 si ku rodkowi a mianowicie ku rzece Bzurze, przrzynaj鉍ej powiat w kierunku od zachodu ku wschodowi. Ca造 obszar powiatu stanowi dorzecze Bzury, przyjmuj鉍ej tu z obu stron liczne dop造wy, a p造n鉍 z bardzo ma造m spadkiem wytwarza obszerne mokrad豉 na prawym zw豉szcza brzegu. Wszed連zy w obr瑿 powiatu, przyjmuje Mrog pod Sobot, a stolica pow. υwicz powsta豉 w punkcie zbiegu a czterech dop造w闚 Bzury: Przysowy z lew. brz. (pod Ma這szycami), Kalenicy, Drzewczy z praw. brz. pod samym ., a o kilka wiorst dalej Skierniewki (pod Mys豉kowem). Pod K瘰zycami wpada Rawka, prowadz鉍a wody lesistych okolic Bolimowa i dawnej puszczy korabiewskiej. rednie wzniesienie poziomu wynosi 280 do 300 st鏕. Niziny rzek i obszerne podmok貫 章ki le蕨 jeszcze ni瞠j. Najwyniolejsz czci pow. jest obszar nosz鉍y miano: g鏎 Domaniewskich na zach鏚 od ㄊszkowic, pomi璠zy Domaniewicami, Rognem, Rzeczyc, ㄊszkowicami, Wol Lubiankowsk i Kalenicami. Wy篡na ta si璕a w豉ciwie a pod D鉉kowice i Jamno (na prawo od drogi z υwicza do G堯wna), lecz pomi璠zy g堯wnym obszarem a pasem wynios造m pod D鉉kowicami jest rozleg豉 kotlina, b璠鉍a zbiornikiem w鏚 sp造waj鉍ych z wy篡ny. Pierwotnie musia這 tu by rozleg貫 jezioro, ci鉚n鉍e si a do Bzury. Z opadni璚iem poziomu w鏚 zosta造 si dwa mniejsze jeziora, zwane tu stawami Rydwan i Okr皻. Wzniesienia wy篡ny nie oznaczamy dla braku odpowiednich wskaz闚ek na karcie woj. topogr. Kr鏊estwa; nie przechodzi ono zapewne 700 st鏕, t. j. wysokoci, jak posiadaj pobliskie wy篡ny pod P造獞i (przy linii dr. 瞠l. warsz.-wied.) i okolicach Brzezin. Ca造 obszar pow. 這wickiego by ju w czasach historycznych rozleg章 puszcz, stanowi鉍 w豉sno ksi嘀靖 mazowieckich. . pierwotnie by dworem myliwskim (這wisko). Brzegi Bzury jedynie by造 zdawna zaludnione. Na obszarze powiatu przewa瘸造 wsie kocielne i ksi嘀璚e. O ile szlacheckie folwarki s nieliczne i drobne, o tyle znowu wsie w這cia雟kie odznaczaj si zamo積oci drobnych w豉cicieli, kt鏎zy, ciesz鉍 si zdawna wi瘯sz niezale積oci ni p雟zczyzniani rolnicy wsi szlacheckich, doszli do wy窺zego stopnia kultury rolnej i obyczajowej, cechuj鉍ej mieszka鎍闚 rozleg貫go obszaru d鏏r rz鉅owych, stanowi鉍ych tak zwane ksi瘰two 這wickie. Z dawnych wielkich las闚 pozosta造 dzi ma貫 szcz靖ki tylko, g堯wnie w po逝dniowo-zachodniej stronie, na obszarze ksi瘰twa 這wickiego. W 1880 r. by這 w powiecie 8,851 mr. las闚 prywatnych nieurz鉅zonych, 4,852 mr. las闚 pryw. urz鉅zonych, 2,242 mr. zasianych po wyci璚iu, 170 mr. niezadrzewionych, 396 mr. las闚 do osad miejskich nale蕨cych. Na 193,320 mr. og鏊nego obszaru by這 125,540 mr. ziemi ornej, 15,145 mr. 章k, 17,522 mr. past., 17,800 mr. nieu篡tk闚. Cyfry powy窺ze s niezupe軟ie pewne, gdy, wed逝g wykazu podaj鉍ego osobno grunta w這cia雟kie a osobno dworskie i rz鉅owe, wypada og鏊ny obszar 206,472 mr., a wi璚 o 13,000 mr. wi璚ej. Wed逝g tego wykazu w這cianie maj 139,589 mr., a wi瘯sza w豉sno (wraz z ks. υwickiem) 66,883 mr. Posiad這 w這cia雟ka dzieli si wed逝g gmin tak: D鉉kowice 29,854 mr. i 1,200 osad; Jeziorko 26,243 mr. i 1,149 osad; ㄊszkowice 25,518 mr. i 954 osad; B隕闚 21,226 mr. i 1,107 osad; Kompina 14,055 mr. i 841 osad; Niebor闚 6,324 mr. i 458 osad; Lubiank闚 6,297 mr. i 488 osad; Bielawy 6,144 mr. i 558 osad; Bolim闚 3,928 mr. i 305 osad. W przeci璚iu wypada oko這 20 mr. na osad, licz鉍 razem z nieu篡tkami wynosz鉍emi 8,410 mr. (w gm. ㄊszkowice 2,751 mr.). W這cianie z tego obszaru p豉c 67,700 rs. podatku (29,746 rs. 55 kop., gruntow., 14,873 rs. 53 kop. dodatk. i 23,008 rs. podymne). (opisu miejscowoci do pow. 這wickiego nale蕨cych dostarcza "S這wnikowi" p. R. Oczykowski z υwicza). Na folwarkach prywatnych wysiano 4,809 czetw. zbo瘸, a zebrano 29,806 czetw.; na rz鉅owych folw. (wydzier瘸wionych) 4,413 wysiano a 27,009 zebrano; na gruntach miejskich 1,443 czetw. wysiano a 7,890 zebrano; w這cianie za wysiali 39,691 czetw., zebrali 187.685. Zaliczywszy osady rolne mieszczan do kategoryi drobnej w豉snoci wypadnie, 瞠 podczas, gdy wysiew wi瘯szej posiad這ci wynosi 9,222 czetw., to drobni posiadacze wysiali 41,334 czetw.; gdy wi瘯si zebrali 56,815 czetw., to drobni mieli 196,576 czetw.; podczas, gdy w przyleg造m ju powiecie sochaczewskim, w podobnych warunkach dziejowej przesz這ci, po這瞠nia i gleby, wi瘯sza posiad這 wysia豉 15,917 czet. zebra豉 81,045; mniejsza za wysia豉 27,438 a zebra豉 113,734 czetw.; za w pow. nieszawskim na 31,231 czetw. wysiewu i 249,010 zbioru wi瘯szej w豉snoci by這 21,635 czetw. wysiewu i 170,403 czetw. zbioru mniejszej posiad這ci. Co do rodzaju ziarna, to natura gleby sprzyja uprawie 篡ta, owsa i kartofli; pszenica na niekt鏎ych tylko kawa趾ach si udaje. W 1876 r. wysiano 2,287 czetw. pszenicy (1,012 wi瘯. w豉sn., 1,275 drob.), 21,764 篡ta (3,260 wi瘯., 18,804 ma.), 22,034 owsa (3,730 wi瘯., 18,304 mniej.), 32,790 czetw. kartofli (4,194 wi瘯., 28,596 mniej.). Zebrano: 16,040 pszenicy (8,390 wi瘯., 7,650 mniej.), 114,229 篡ta (19,560 wi瘯., 94,699 mniej.), 94,042 owsa (20,514 wi瘯, 73,538 mniej.), 227,433 kartofli (27,261 wi瘯., 199,172 mniej.). Przemys fabryczny do s豉bo rozwini皻y w powiecie: najwa積iejszym zak豉dem jest cukrownia w ㄊszkowicach (420 rob. i 464,500 rs. produkcyi), po niej m造n parowy w υwiczu z prod. do 100,000 rs., fabryka sukna w Soplu (31 rob. i 50,000 rs. prod.); zreszt s gorzelnie (3 z prod. 66,000 rs.), browary (3 z prod. 13,392 rs.) i drobne fabryki (olejarnie, mydlarnie, m造ny wodne i wiatraki). W powiecie og馧em jest 135 fabryk (z tych 20 w miecie υwiczu) i 93 m造ny, kt鏎ych produkcya w 1878 r. wynosi豉 1,072,047 rs. (w tem m造ny 186,565 rs.). W rodki komunikacyjne pow. 這wicki jest do hojnie uposa穎ny. Droga 瞠lazna warsz.-bydg. przerzyna powiat na d逝goci blisko 40 w., cho na tej przestrzeni jest jedna tylko stacya w υwiczu, ale dwie s零iednie Skierniewice i Pniewo le蕨 blisko od granicy powiatu. Pi耩 dr鏬 bitych 章czy υwicz z przyleg貫mi miastami i osadami, przrzynaj鉍 powiat we wszystkich kierunkach. Sta豉 ludno powiatu wynosz鉍a w 1867 r. 52,559, wzros豉 w 1878 r. do 69,557 (34,231 m篹., 35,326 kob.). Pod逝g wyzna by這: 62,508 katol., 187 prawos., 2,582 protestant闚, 4,280 篡d闚. Co do stan闚 by這: 482 szlachty, 6,695 mieszczan, 89 kupc闚, 46 duchownych, 62,176 w這cian. O stanie owiaty niezbyt pomylnie wiadczy ma豉 ilo szk馧 pocz靖kowych (31 we wsiach i osadach, 4 w miecie). υwicz posiada 6-klasow szko喚 realn, progimnazyum 瞠雟kie, szko喚 niedzielno-rzemielnicz i pensy prywatn 瞠雟k. W trzech gminach (Bolim闚, Niebor闚, Kompina) istniej kasy wk豉dowo-zaliczkowe. W obr瑿ie powiatu jest 1 miasto, 3 osady miejskie (Bolim闚, Bielawy, Sobota), 218 wsi, 66 folwark闚 i 118 karczem. Pod wzgl璠em kocielnym powiat stanowi dekanat 這wicki dyec. warszawskiej, sk豉daj鉍y si z 19 parafij: B隕闚, Bednary, Be販h闚, Bielawy, Bolim闚, Chrulin, Domaniewice, Kocierz闚, Kompina, υwicz 2 parafie z fili w miejscu, M隕olice, Niebor闚, Oszkowice, Pszczon闚, Sobota, Waliszew, Zduny i 秦ak闚. Pod wzgl璠em s鉅owym pow. 這wicki stanowi I okr. s鉅u pokoju dla υwicza i trzy okr璕i s鉅闚 gminnych: Niebor闚, ㄊszkowice, Zduny, nale蕨ce do II okr. zjazdu s璠zi闚 we W這c豉wku. Pod wzgl璠em administracyjnym dzieli si na 1 miasto i 9 gmin: B隕闚, Bolim闚, Bielawy, D鉉kowice, Jeziorko, Kompina, Lubiank闚, ㄊszkowice, Niebor闚. [tom V, str. 757-759]

υwickie ksi瘰two
jest to nazwa dana urz璠ownie obszarowi d鏏r 這wickich, stanowi鉍ych pierwotnie posiad這 arcybiskup闚 gnienie雟kich, kt鏎zy w obr瑿ie tych d鏏r posiadali w豉dz najwy窺z i prawie udzieln, tak dalece, i szlachcie tu zamieszka貫j 瘸dna apelacya od arcybiskupich wyrok闚 nie s逝篡豉 do kr鏊a. Dobra te ju w 1136 r. nale瘸造 do arcybiskup闚. Nast瘼nie w豉sno prymas闚 pomna瘸豉 si nadaniami kr鏊ewskiemi i sejmowemi; a dopiero w r. 1795, za czas闚 pruskich, po rozbiorze kraju, przesz豉 na rzecz rz鉅u. Napoleon I w 1806 r. obdarowa ni tytu貫m donacyi marsza趾a Davoust'a; lecz po roku 1815 przesz豉 zn闚 w charakterze d鏏r narodowych pod administracy rz鉅ow. Aleksander I cesarz, postanowieniem kr鏊ewskiem w Carskim Siele datowanem 22 czerwca (4 lipca) 1820 r. (Dziennik praw VII, 52), w oznak zadowolenia z zas逝g po這穎nych przez wielkiego ks. Konstantego w reorganizacyi wojska polskiego, jak niemniej w sprawowaniu powierzonych mu obowi頊k闚 naczelnego dow鏚cy tego wojska, nada mu titulo gratuito wieczycie dobra υwicz, po這穎ne na闚czas w wojew鏚ztwie mazowieckiem. W skutku tego nast瘼nem zaraz postanowieniem, datowanem w Petersburgu 8 (20) lipca tego roku (tam瞠 VII, 56) z uwagi, 瞠 Joanna Grudzie雟ka, ma鹵onka w. ksi璚ia, sta豉 si przypuszczon do wsp鏊nictwa w豉snoci tych d鏏r, upowa積i j monarcha do przybrania i noszenia tytu逝 ksi篹nej 這wickiej. Dekretem cesarskim z d. 27 czerwca (9 lipca) 1822 r. w Petersburgu wydanym (tam瞠 VII, 391), st鏀ownie do zaprowadzi si maj鉍ych w donacyi zmian wewn皻rznych, wskazano ustalenie granic zewn皻rznych ksi瘰twa. Wreszcie nadaniem dodatkowem wielkiemu ks. Konstantemu cesarzewiczowi na w豉sno prywatn ekonomij: Skierniewice, G逝ch闚, B隕闚, Jeziorki i Kompin przez cesarza Miko豉ja I w Warszawie d. 20 marca (1 czerwca) 1829 r. uczynionem, powi瘯szon zosta豉 maj皻no w dobrach, ksi瘰two 這wickie sk豉daj鉍ych (Dzien. praw XII, 375). Rada administracyjna Kr鏊estwa Polskiego, w skutek objawionych sobie przez namiestnika kr鏊estwa decycyj jego cesarsko-kr鏊ewskiej moci Miko豉ja I, pod d. 22 wrzenia (2 padziernika) 1838 r.,  postanowi豉: tytu w豉snoci d鏏r ksi瘰twa 這wickiego, uregulowany na w. ks. Konstantego Paw這wicza (dnia 27 czerwca (v.s.) 1831 r. zmar貫go w Witebsku), przepisa na rzecz i imi Miko豉ja I cesarza i kr鏊a, co te przez decyzy wydzia逝 hypotecznego z d. 14 (26) padziernika tego roku spe軟ionem zosta這. Po zgonie tego monarchy, przy u篡ciu podobnych formalnoci urz璠owych, przelew tytu逝 w豉snoci ksi瘰twa z decyzyi rady administracyjnej d. 10 (22) lipca 1856 r. za No 13,244 na imi Aleksandra II cesarza i kr鏊a polskiego nast雷i. Z tego wi璚 powodu, zwa篡wszy, 瞠 dobra ksi瘰twa 這wickiego przechodz wprost z w豉snoci osoby panuj鉍ej po jej zgonie na jego nast瘼c, g這w ukoronowan, bez wzgl璠u na to, 瞠 zmar造 monarcha pozostawi po sobie wi璚ej dzieci, kt鏎eby, uwa瘸j鉍 te dobra za prywatn sched, mog造 mie udzia we wsp馧w豉snoci takowych, tu go za nie maj, dla tego dobra te uznawa nale篡 za koronne, przywi頊ane do w豉snoci osoby panuj鉍ej. Na poparcie tego, 瞠 dobra ksi瘰twa 這wickiego nie s natury d鏏r prywatnych, odwo豉 si nale篡 do postanowie rady administracyjnej kr鏊estwa: z d. 1 (13) listopada 1840 r.; z d. 21 padziernika (2 listopada) 1841 r. i z d. 28 kwietnia (10 maja) 1842 r. (w Dzien. praw tom XXVI, str. 163; XXVIII, str. 413; XXIX, str. 269), kt鏎e przekonywaj: 瞠 gdy rz鉅 kr鏊estwa ci鉚le opiekuje si temi dobrami, gdy w豉dze krajowe, mianowicie prokuratorya, przychodzi造 z obron i rad w pomoc zarz鉅owi ksi瘰twa 這wickiego, gdy temu w poborze dochod闚 s逝篡 rygor egzekucyi administracyjnej na r闚ni z dobrami rz鉅owemi i instytutowemi, tem bardziej przeto uznawa nale篡 dobra te jako kr鏊ewskie czyli koronne. Zaraz po nadaniu w r. 1820 i 1829 d鏏r ksi瘰twa 這wickiego na w豉sno tytu貫m daremnym wielkiemu ksi璚iu Konstantemu cesarzewiczowi, w這cian w nich osiad造ch rozpocz皻o czynszowa pod逝g zasad w dobrach rz鉅owych przyj皻ych. Do ksi瘰twa 這wickiego nale蕨 jeszcze: folwark i grunta po dawnym zamku 這wickim i niekt鏎e grunta pod tem瞠 miastem, w Skierniewicach pa豉c, ogr鏚, folwark, a w miecie z niekt鏎ych grunt闚 czynsz wp造wa do kasy administracyi. Dalej mczko i maj皻no I堯w z wsiami przeleg貫mi, pniej zakupione z fundusz闚 ksi瘰twa; podobnie w pow. 這wickim dobra: Chrule, Rybi i Trzcianka, a w pow. rawskim W鏊k Krosnowsk. Ksi瘰two 這wickie na swej roli 篡wi這 przesz這 50,000 mieszka鎍闚 a 200 wsi z g鏎. Rozleg這 obszaru wynosi豉 w 1842 r. 69,498 mr. Pi瘯ne lasy tutejsze we wzorowem utrzymuj si zagospodarowaniu. Sarny, zaj鉍e, lisy, wilki przechodnie stale w nich si trzymaj. Polowanie na gruntach ksi瘰twa wydzier瘸wia administracya miejscowa, opr鏂z terytoryum nale蕨cego do 這w闚 kr鏊ewskich; miejscem tem jest zwierzyniec, starannie urz鉅zony, w kt鏎ym przebywa do 500 danieli i do 30 jeleni, i ba瘸ntarnia, w kt鏎ej znajduje si ba瘸nt闚 pospolitych czyli sto這wych (na st馧 id鉍ych) oko這 500 sztuk; obok szarych, s tu z這te, tak zwane od koloru upierzenia, i srebrne. Jak polowanie tak i rybo堯wstwo zarz鉅 ksi瘰twa wypuszcza w czasow dzier瘸w, kt鏎ego s dwa rodzaje: sztuczne i dzikie w rzekach. Do pierwszego licz si dwa wielkie stawy zwane: Okr皻 i Rydwan, oraz kilkadziesi靖 pomniejszych. Stan w這cian na obszarze ksi瘰twa lepszym jest bez zaprzeczenia ni w wielu miejscach kraju, a przyczyn tego jest ich wczesne oczynszowanie. Lud tu najzamo積iejszy jest w ekonomiach: b隕owskiej i jeziorkowskiej, z powodu wi瘯szej urodzajnoci grunt闚. [tom V, str. 759-760]

Marywil
1.) kol., pow. 這wicki, gm. i par. Bielawy, odl. od υwicza, w. 22 od Bielaw 2. W 1881 r. dm. 38, ziemi mr. 527, osad 40. W 1864 r. ziemi 526 mr., a nieu篡t. m. 24, osad 40. Ludnoci 246. [tom VI, str. 160]

M隕olice
1.) w, i M隕olska Wola w, pow. 這wicki, gm. Lubiank闚, par. M隕olice, odl. 7 w. na zach. od G堯wna a 33 w. od υwicza. M. posiadaj koci馧 par. drewn. i szko喚 pocz靖kow. W 1827 r. M. mia造 103 dm., 539 mk.; obecnie 135 dm. i 665 mk. M. Wola za 58 dm., 310 mk., obecnie 426 mk. katol. Na og鏊n ludno M., Woli M隕olskiej i kol. Feliksowa, wynosz鉍 1210 mk., ucz瘰zcza do szko造 120 dzieci a oko這 600 umie czyta. Po瘸r w 1882 r. zniszczy prawie wszystkie budowle. Cz poduchownych grunt闚 w M. zamieniono na koloni pod nazw Aleksandrowskoje. W M. ma 1231 mr. (w tem 162 m. nieu.); M. Wola 1263 mr.; kol. Aleksandrowskoje ma 62 mr. i grunta poduchowne 130 mr. (75 nieu.), M. stanowi造 cz d鏏r arcyb. gnien. i nale瘸造 do klucza pi靖kowskiego. Arcyb. Wojciech Jastrz瑿iec (1422-1436) rozpocz像 budow kocio豉 w M., lecz uko鎍zy go dopiero nast瘼ca jego Wincenty Kot w 1444 i od章czywszy w od par. w Pi靖ku utworzy now parafi, kt鏎a nale瘸豉 do funduszu mansyonarzy w Pi靖ku (ob. Lib. Ben. ζskiego, t. II, 406). We wsi by造 dwa odr瑿ne 豉ny, na kt鏎ych siedzieli w pocz靖ku XVI w. kmiecie: Waga, Baran i Sok馧. ζny te stanowi造 w豉sno kocio豉 par. w Waliszewie, kt鏎ego proboszczowi p豉cili kmiecie po p馧 marki, 2 kap這ny, 30 jaj z 豉nu i odrabiali dwa dni w tygodniu. - M., par. dek. 這wicki (dawn. zgierski), ma 1800 dusz. [tom VI, str. 217]

w, pow. 喚czycki. W dok. z r. 1357 r鏚 w這ci arcyb. gnien. R. 1576 w p豉ci od 18 1/2 豉n., 2 karczem, 1/2 豉na w鎩t., 1 kowala, 28 osadn., 1 w鎩t. [supl., tom XVI, str. 312] {powinno by: pow. 這wicki}

Micha堯w
9.) przyleg這 d鏏r Kumy, w pow. 這wickim. [tom VI, str. 300]

Mi瘰osonia
al. Mi瘰osna, w dok. Myascha sosznya (poduchowna i szlach.), w i folw., pow. 這wicki, gm. Bielawy, par. Waliszew, odl. od υwicza 28 w. W 1827 r. by這 tu 16 dm., 85 mk. W 1881 r. mk. kat. 165, dm. 13, ziemi mr. 145, osad 7 w szlacheckiej, a w duchownej mr. 40, osad 8; w 1864 r. w szlacheckiej mr. 100 pr. 254, osad 7; ludnoci 51, a w poduchownej mr. 69, pr. 133, osad 15. Posiad這 proboszczowska, dzi w豉sno skarbu, ma mr. 345. Wspomina j Lib. Benef. ζskiego (t.II, 424) [tom VI, str. 388] {obecna nazwa wsi: Mi瘰onia}

Mi這
w豉ciwie mi這st', nazwa rossyjska nadawana niekiedy przez komisarzy w這cia雟kich nowoutworzonym wsiom i osadom przy uw豉szczaniu w這cian na mocy ukazu z 1864 r. Taki sam pocz靖ek maj nazwy Cardar, Carska 豉ska.

2.) Mi這 carska, w w這cia雟ka, pow. brzezi雟ki, gm. i par. Bratoszewice. Posiada urz鉅 gminny, 8 dm., 24 mk., 83 mr. [tom VI, str. 439]

Mroga
rz., dop造w Bzury, ma sw鎩 pocz靖ek w lesie ga趾owskim, w gm. Ga趾闚, pow. brzezi雟kiego. Na terytoryum Ga趾闚ka ma jeszcze poz鏎 strumyka, p造nie bystro, kr皻o, w kierunku p責.-wsch. i w tym kierunku przep造wa przez wie Koluszki. Tu ju przybiera charakter rzeczu趾i, zbiera wody z kilku bocznych strumyk闚 i w Koluszkach porusza folusz i m造n. Dalej M. skr璚a na wsch. i w tym kierunku swego biegu obraca m造ny we wsiach: Lisowice, Tworzyjanki, Bronowice, Rog闚. Do tego miejsca przep造wa przez grunta gliniaste i gliniasto-piaszczyste, co nawet odbija這 si na jej m皻nych wodach; za m造nem rogowskim nagle zwraca si na lewo, przybiera kierunek p馧nocny, grunta gliniaste zostawia po prawej stronie, po lewej za ma szczerkowate i piaszczyste. Tutaj z prawej strony obmywa grunta wsi Rogowa, z lewej grunta folw. Micha這wa, nale蕨cego do d鏏r Rog闚. I rzecz dziwna, te dwa folwarki, tak blisko siebie po這穎ne, maj zupe軟ie r騜ny gatunek gleby: Rog闚 gliniasty, Micha堯w piaszczysty, a lini demarkacyjn mi璠zy niemi stanowi rzeczka M. Charakterystyka ta powtarza si i w dalszym biegu: z prawej strony M. obmywa gliniaste grunta wsi Olsza i cz零tkowej wsi szlacheckiej Mrogi G鏎nej; z lewej za grunta piaszczyste wsi Rozworzyna i Mrogi Dolnej. Za wsi Mroga rz. M. przybiera kierunek nieco p軟.-zach. i tutaj zupe軟ie ju wystepuje z grunt闚 gliniastych, przep造waj鉍 wci嘀 przez grunta szczerkowate i piaszczyste. Dno rzeki stopniowo zmienia si z zamulonego w piaszczyste lub wirowate, woda staje si przezroczystsz. Dotychczas M. p造n窸a ci鉚le w pow. brzezi雟kim; tu wst瘼uje na terytoryum Jasienia, wsi nale蕨cej do ksi瘰twa 這wickiego i po這穎nej w powiecie 這wickim. Bieg jej przez grunta tej wsi nie jest d逝窺zym nad p馧 wiorsty; na tej wszak瞠 przestrzeni stoi m造n i staw, nale蕨cy do ksi瘰twa 這wickiego. Dalej M. wraca znowu w obr瑿 pow. brzezi雟kiego, a mianowicie odgranicza najpierw w Ko豉cin od wsi Kobylina (gdzie wzd逝 stawu jest usypana wielka grobla, legendowy lad wani s零iedzkiej, dziel鉍a rzek i staw na dwie czci); dalej obszar Ko豉cina od obszaru wsi kocielnej Ko豉cinka. W obr瑿ie Kobylina stoi na niej jeden m造n, w obr瑿ie Ko豉cina drugi. Na gruntach Ko豉cinka M. przybiera strug bez nazwiska i dalej p造nie przez w Kozio趾i, gdzie do niej wpada ma豉 struga, zwana Judk, rozgraniczaj鉍a Ko豉cinek i Kamie. Tu tak瞠 znajduje si m造n wodny. W dalszym biegu wody M. oddzielaj grunta wsi Nagawek od grunt闚 wsi Kamienia, Janowa i Grodziska (tu obracaj m造ny) i grunta grodziskie od dmosi雟kich. Na granicy Kamienia i Janowa M. przyjmuje str騜k Ignat闚k, a na granicy Nagawek i Dmosina strug P璚herek. Dalej przep造wa przez grunta Dmosina, gdzie znajduje si m造n a dawniej by豉 hamernia, nast瘼nie przez wie Osiny, hamerni J霩ef闚 (tu pr鏂z tej fabryki porusza dwa m造ny i tartak) i wchodzi na terytoryum osady G堯wno (m造n). Za G堯wnem przyjmuje dwa do znaczne dop造wy: z lewej strony Mro篡c, rzek niewiele co mniejsz od M., a z prawej Zabrzeni (Brzuni?), znacznie mniejsz rzeczu趾. Min預szy G堯wno przep造wa przez Ziewanice, dalej przez Sopel (m造n i prz璠zalnia) i odt鉅 a do ujcia p造nie ju w pow. 這wickim, przez Ziewaniczki, potem Boczek, Cybulice (m造n), oddziela kol. Skubiki od fol. Psary (m造n), odgranicza Psary od Waliszewa i p造nie przez wie Mrog, gdzie skr璚a na p軟. wsch鏚. Dalej p造nie przez os. Bielawy, w Walewice (m造n), i na gruntach Soboty wpada do Bzury. D逝ga oko這 7 mil, szeroka od 10 do 30 這kci. M. jest rzek bardzo rybn, obfituje w szczupaki, wegorze, okonie, mi皻usy, p這cie, ukleje, kie豚ie, wierzch闚ki, olsz闚ki. W stawach na tej rzece le蕨cych po豉wiaj si karpie i liny. Jest te dosy bogat w raki. Bieg na ca貫j d逝goci bystry, dno nier闚ne i dla tego nawet 這dzi p造wa po niej nie mo積a. wi璚icki w opisie Mazowsza twierdzi, 瞠 "szlachta rawska jest nieustraszona, sk這nna do udzia逝 w ka盥em bezprawiu; postrach dla mo積ych, z dzik swawol si bestwi, krew rozlewaj鉍 i siej鉍 po穎gi. Szczeg鏊niej za odznaczaj si Pomro瘸nie; zwani tak od strumienia Mrogi". [tom VI, str. 766 - 767]

Mroga
3.)M. Bielawska, w i fol. nad rz. Mrog, pow. 這wicki, gm. i par. Bielawy, odl. 2 w. od Bielaw, 20 w. od υwicza. Ma 14 os., 204 mk., z tych 30 na folw. i 174 we wsi. Obszar og鏊ny 2100 mr., w tem 790 roli or., 510 lasu, 280 zaroli, 200 pastw. i 200 mr. nieu篡tk闚. Wspomina M. Lib. Ben. ζsk. (II, 427). Wed逝g regestr. pobor. z 1576 r. M., le蕨ca w pow. or這wskim, by豉 w czci dziedzictwem Stanis豉wa Tarnowskiego, podczaszego 喚czyckiego (Pawi雟ki, Wielkop. II, 100) i mia豉 2 豉ny kmiece, m造n dziedziczny o 2 ko豉ch, zagrodnika i 4 osadnik闚. W 1646 r. Stanis豉w z Popowa Witowski, kaszt. sandomierski, sprzedaje J. i M. Bykowskiemu z Byk, kasztel. sieradzkiemu, scie k這dawskiemu i przedeckiemu, klucz bielawski za 150000 flor. (m. Bielawy, w Bielawy, Mroga). Do tej sprzeda篡 w d. 13 sierp. 1645 przygotowany spis wymienia: 2 budowle drewniane, browar nad rzek, pichlerz, stodo喚, obor, byd豉 sztuk 27, wi 33, g瘰i 51, kokoszy 15, kaczek 19, indyk 40, poddanych kmieci osiad造ch 4, kt鏎zy mieli koni 4, wo堯w 15, ogrodnik 1, m造n o 4 ko豉ch. W 1662 r. dosta豉 si M. Janowi W豉dys豉wowi Bykowskiemu, podczaszemu 喚czyckiemu. [tom VI, str. 767 - 768]

Mro篡ca
Moszczyca, rz. w pow. brzezi雟kim; poczyna si pod wsi Lipiny, na zach鏚 Brzezin; od tego m. p造nie ku p馧nocy pod Niesu趾owem, Nowostawami i na prost G這wna wpada z lew. brzegu do Mrogi. D逝ga 21 wiorst. [tom VI, str. 770]

Nadolna
1.) w i folw., pow. brzezi雟ki, gm. i par. Dmosin, odl. 19 w. od Brzezin. W dm. 7, mk. 140; folw, dm. 7, mk. 50. W 1827 r. 13 dm., mk. 96. Wed逝g Lib. Ben. ζsk. (II: 341) w pocz靖ku XVI w. by tu folwark odr瑿ny, daj鉍y dziesi璚in prob. w Dmosinie, kmiecie za ze swych 豉n闚 dawali na rzecz sto逝 arcybiskupiego w Gnienie. Obecnie dobra N. sk豉daj si z folw. N., Kraszewo, wsi: N., Kraszewek i kol. Jan闚. Rozl. m. 1072: folw. N. grun. or. i ogr. m. 464, 章k m. 5, pastw. m. 25, lasu m. 246, nieu. i place m. 15, razem m. 755; bud. mur. 4, z drzewa 13; p這dozmian 10-polowy: folw. Kraszewo grun. or. i ogr. m. 253, 章k m. 8, pastw. m. 18, lasu m. 87, nieu. i place m. 1, razem m. 317; bud z drzewa 6; wiatrak. Wie N. os. 13, z grun. m. 92; w Kraszewek os. 5, z grun. m. 51; kol. Jan闚 os. 20, z grun. m. 210. [tom VI, str. 860]

Nagawki
dok. Nogawki, w nad rz. Mrog, pow. brzezi雟ki, gm. i par. Dmosin, odl. 8 w. od Brzezin i 9 w. od Rogowa, st. dr. 瞠l. warsz.-wied. Rzeka Mroga odgranicza N. na p馧noc od Kamienia, Janowa i Grodziska. Na zach. struga P璚herek, kt鏎a wpada do Mrogi, odgranicza grunta w這cia雟kie wsi N. od wsi Dmosina i Lubowidzy. W 1827 r. by這 w N. 13 dm., 88 mk., obecnie w ma 6 dm., 49 mk., folw. 4 dm., 96 mk. Obszar ziemi w這c. w N. wynosi 100 mr., mi璠zy 15 osad rozdzielony. Obszar dworski ma mr. 685 pr皻闚 189, w tem ogrodu 4 mr. 97 pr皻闚, gr. or. 544 mr. 203 pr., 章k 32 mr. 173 pr皻y, zagajn. 90 mr., w鏚, kt鏎e sk豉daj si z 6 sadzawek, mr. 4 pr. 168, row闚 i wygon闚 mr. 7 pr. 101, pod zabudowaniami mr. 2 pr. 47. Wed逝g Lib. Ben. ζsk. (II: 342) w Nogawki, w par. Dmosin, mia豉 w pocz靖ku XVI w. folwark, daj鉍y dziesi璚in miejscowemu proboszczowi, za 豉ny kmiece p豉ci造 kanonii i prebendzie 喚czyckiej. [tom VI, str. 872]

Nitenberg
os., pow. brzezi雟ki, gm. i par. Dmosin: ob. Kamie. [tom VII, str. 160].)

Okr皻
1.) staw i os. rybacka, pow. 這wicki, gm. D鉉kowice, par. Domaniewice. Le篡 na prawo od drogi z υwicza do G堯wna, mi璠zy Jamnem a Kremp. Staw tutejszy ma powierzchni 400 mr. Os. ryb. 1 dm., 5 mk. Staw ten i os. rybacka nale瘸造 do d鏏r arcybiskup闚 gnien. Obecnie wchodz w sk豉d d鏏r cesarskich t. z. ksi瘰twa 這wickiego. W stawie tym z dawna zaprowadzona hodowla ryb. [tom VII, str. 435]

Olesie
w dok. Olyeschno, fol., pow. 這wicki, gm. Lubiank闚, par. G堯wno; le篡 pod G堯wnem, w odl. 19 w. od υwicza, ma 22 mk., 65 mr. obszaru. Jest to staro篡tna osada. W Lib. Ben. ζsk. (II, 346) czytamy, i istnia這 tu grodzisko i kaplica (Oleschno cum vallis ante oppidum Glowno et ibidem oraculum de quo non constant an sit consecratum aut erectum). By豉 tu widocznie rezydencya dziedzic闚 G堯wna, kt鏎zy utrzymywali dla siebie i ludnoci G堯wna, nie maj鉍ego w闚czas parafii i nale蕨cego do par. Domaniewice, dw鏂h kapelan闚 (duo manuales presbyteri). Ka盥y z nich mia po 豉nie roli, z kt鏎ej bra czynszu p馧 grzywny, plac z ogrodem, po groszu z domu od mieszczan G這wna i dziesi璚iny z wsi Ruchna i Ostro喚ka "ex tolerantia archiepiscopi et plebani". [tom VII, str. 461] {pniejsze nazwy: Cichy Raj, Cichorajka; obecnie cz G這wna}

Orze趾i
fol., pow. brzezi雟ki, gm. i par. Bratoszewice, ma 1 dm., 14 mk., 700 mr. ziemi dwor. W 1827 r. by這 tu 5 dm., 65 mk. Wed逝g Lib. Ben. ζsk. (II, 405) w dawa豉 dziesi璚in i kol璠 pleban. w Bratoszewicach. Wed逝g regestr. pobor. z 1576 r. w Orzelky by豉 w豉snoci Andrzeja Bratosewskiego, mia豉 2 1/2 豉na, 1 m造n i 16 kolon. (Pawi雟ki Wielkop., II, 89). [tom VII, str. 613]

Osiny
9.) w i fol. nad rz. Mrog, pow. brzezi雟ki, gm. i par. Dmosin, odl. 14 w. od Brzezin. Jest tu os. fabr. J霩ef闚, maj鉍a kunic 瞠laza i miedzi. Kunica wydaje r騜nych wymiar闚 瞠laza do 15,000 cent. rocznie. Przy niej znajduje si hamernia miedziana oraz walcownia. 疾lazo sprowadzano tu z Rzucowa. Fol. ma 10 dm., 36 mk.; w 5 dm., 137 mk. W 1827 r. by這 tu 14 dm., 166 mk. Wed逝g Lib. Ben. ζsk. (II, 343)w Osiny dawa豉 z 豉n闚 folwarcznych dziesi璚in kanonii i prebendzie kollegiaty 喚czyckiej, za 豉ny kmiece proboszczowi w Dmosinie po groszu mesznego i p馧 grosza kol璠y. Obecnie fol. i w O. z os. fabryczn J霩ef闚, rozl. dominialna mr. 726: gr. or. i ogr. mr. 473, 章k mr. 22, past. mr. 159, lasu mr. 22, nieu. mr. 50; bud. mur. 17, z drz. 10; p這dozmian 8-polowy; fabryka wyrob闚 miedzianych w J霩efowie. W O. os. 10, z gr. mr. 27. [tom VII, str. 638 - 639]

Ola G鏎ka
pow. brzezi雟ki, gm. i par. Bratoszewice. W 1827 r. by這 tu 4 dm., 27 mk. W najnowszych wykazach urz璠owych niepodana. [tom VII, str. 641 - 642] {powinno by: par. G這wno; obecnie cz G這wna}

Ostro喚ka
2.) w dok. Ostraleka, Ostra Leka, w i fol., pow. 這wicki, gm. Lubiank闚, par. G堯wno, odl. 18 w. od υwicza, le篡 na lewo od drogi z υwicza do G堯wna, ma 152 mk. W 1827 r. by這 tu 21 dm., 151 mk. Wincenty Kot z D瑿na, arcyb. gnien. (+ 1548), nada dziesi璚iny z O. kollegiacie 這wickiej. O. nale瘸豉 wtedy do par. Domaniewice a do kocio豉 filialnego w G堯wnie (Lib. Ben. ζsk., II, 249, 344, 346). Obecnie fol. O. rozl. w 1885 r. mr. 593: gr. or. i ogr. mr. 528, 章k mr. 50, nieu. mr. 15; bud. mur. 4, z drzewa 8; p這dozmian 4-polowy. W O. os. 25, z gr. mr. 124. Cz grunt闚 wiejskich nosi miano Dziadowiec i przeznaczon bywa豉 na osiedlanie starych i biednych gospodarzy. [tom VII, str. 692]

Palenice
w dok. Polyenycz, w i fol. nad rz. Brzuni, pow. brzezi雟ki, gm. Bratoszewice, par. G堯wno. W ma 19 dm., 222 mk., 385 mr. ziemi w這c.; fol. 1 dm., 82 mr. ziemi dworsk.; nale篡 do d鏏r G堯wno. W 1827 r. by這 17 dm., 127 mk. Wed逝g Lib. Ben. ζsk. (II, 344, 345) w ta nale瘸豉 do par. Domaniewice, kt鏎ej plebanowi dawa豉 dziesi璚in. [tom VII, str. 827] {inna nazwa wsi: Paleniec; obecnie cz G這wna}

Pi豉
3.) P. Stara, m造n nad stawem, pow. brzezi雟ki. Nale篡 do d鏏r Bratoszewice. [tom VIII, str. 151] {obecnie cz G這wna}

P這szczon闚
al. Zgoda
, w, w dok. z XVI w. Plosczynow, pow. 這wicki, gm. Bielawy, par. Waliszew, odl. 26 w. od υwicza, ma 19 dm., 56 mk. Wed逝g Lib. Ben. ζsk. (II, 425) 豉ny folw. dawa造 dziesi璚in pleb. w Waliszewie, kmiecie za kanonii i prebendzie 喚czyckiej. [tom VIII, str. 320]

Pokrowskoje
Urz璠owa nazwa wsi Waliszew Poduchowny, w pow. 這wickim, nadana przy osadzeniu na jej gruntach dymisyonowanych 穎軟ierzy po 1864 r. [tom VIII, str. 545]

Pop闚
2.) zwany te P. Wielki, Popowo major, w i fol., pow. 這wicki, gm. Lubiank闚, par. Waliszew. Le篡 na lewo od drogi z G這wna do Bielaw, odl. 30 w. od υwicza, ma 17 dm., 237 mk. Olejarnia z produkcy na 2400 rs. W 1857 r. fol. P. Wielki rozl. mr. 815: gr. or. i ogr. mr. 647, 章k mr. 41, past. mr. 26, wody mr. 1, zaroli mr. 78, nieu. mr. 22; bud. mur. 8, z drzewa 8. W P. Wielki os. 9, z gr. mr. 243. Wed逝g Lib. Ben. ζskiego P. major i P. minor (dzi Pop闚ek) daj dziesi璚in z 豉n闚 folwarcznych plebanowi w Waliszewie, za z 豉n闚 kmiecych kanonii i prebendzie 喚czyckiej. Wed逝g reg. pobor. pow. or這wskiego z r. 1576 w Stare Popowo, w parafii Waliszewo, nale瘸豉 w czci do Paw豉 Tymi雟kiego, kt鏎y mia 3 1/2 豉n., 1 karczm, 1 1/2 豉na pustego, 7 osad. Miko豉j Domaraczki 1 1/2 豉na. Cz Grzegorza Domaraczkiego mia豉 2 豉ny. Cz Krzysztofa Domaraczkiego mia豉 2 豉ny, 3 osad. Cz Alberta B靖kowskiego mia豉 1/2 豉na, 2 zagr., 3 osad. We wsi Popowo (Nowe?) cz Prokopa Wierzbi雟kiego mia豉 5 豉n., 1 zagr., 1 karcz., propinator (gr. 5), laniator (gr. 6), 2 revenditores (gr. 12). Cz Jana Popowskiego wynosi豉 5 1/2 豉n., 1 karcz., 1/2 豉na pustego, laniator (Pawi雟ki, Wielkop., II, 102). [tom VIII, str. 795]

Pop闚ek
2.) w i fol., pow. 這wicki, gm. Lubiank闚, par. Waliszew, odl. 25 w. od υwicza, graniczy z Popowem, ma 214 mk. W 1886 r. fol. P. rozl. 868 mr.: gr. or. i ogr. 467 mr., 章k 35 mr., pastw. 30 mr., lasu 305 mr., nieu. 31 mr.; bud. mur. 3, z drzewa 14; las nieurz鉅zony. W P. os. 19, z gr. mr. 136. [tom VIII, str. 798]

Psary
3.) w i folw. nad rz. Mrog, pow. 這wicki, gm. Bielawy, par. Waliszew, odl. 25 w. od υwicza a 1/2 w. od Waliszewa, ma 19 os., 320 mk., m造n wodny. W 1827 r. by這 22 dm., 160 mk. W 1884 r. folw. P. Pluszczyn闚 rozl. mr. 1615: gr. or. i ogr. mr. 766, 章k mr. 129, pastw. mr. 42, lasu mr. 642, odpadki mr. 6, nieu. mr. 30; bud. mur. 7, z drzewa 14; p這dozmian 13-polowy; las nieurz鉅zony. W P. os. 19, z gr. mr. 227; w Pluszczyn闚 os. 11, z gr. mr. 347. Na pocz靖ku XVI w. cz obszaru folwarcznego (dwa pola) le蕨ca po za rzek Mrog dawa dziesi璚in pleb. w Modlny, po這wa za z drugiej strony rzeki pleb. w Waliszewie, role kmiece prebendzie i kanonii 喚獝yckiej nale蕨cej wtedy do Wojciecha Waliszewskiego (ζski, L. B., II, 414, 424). Istnia豉 te Psarska Wola, lecz sta豉 pustkami. Wed逝g reg. pob. pow. or這wskiego z r. 1576 w P., w豉sno Jadwigi Sobockiej, mia豉 8 豉n., 2 zagr., 1 karczm, m造n o 3 ko豉ch, 26 osad (Pawi雟ki, Wielkop., II, 103). [tom IX, str. 245]

1.) w, pow. 這wicki. Zaprowadzono tu gospodarstwo rybne przez w豉ciciela hr. Miecz. ㄆbie雟kiego. [supl., tom XVI, str. 525]

Reczyce
al. Rzeczyce, w, pow. 這wicki, gm. ㄊszkowice, par. Domaniewice, odl. 16 w. od υwicza, le篡 przy drodze z ㄊszkowic do Chrulina, ma 65 dm., 444 mk. (1879 r.). W 1810 r. by這 236 mk. W ma 61 osad i 1834 mr. (w tem 184 mr. nieu.). Dwa stawy Osowski i Szafarka nale蕨 do d鏏r ksi瘰twa 這wickiego. W 1827 r. cesarz Aleksander I w章czy R. do d鏏r ks. 這wickiego. W XVI w. wie p豉ci dziesi璚in na st馧 arcybiskupi, a plebanowi w Domaniewicach tylko kol璠 po groszu z 豉nu (ζski, Lib. Ben., II, 345). [tom IX, str. 583]

r. 1359 Rethszicze, r. 1579 Reczicze, w, pow. 這wicki. W dok. z r. 1359 w liczbie w這ci arcyb. gmien. (K. W., n. 1404). W r. 1579 p豉ci od 16 豉n., 3 kom., 1 rzem., nale篡 do d鏏r 這wickich arcyb. gnien. [supl., tom XVI, str. 541]

Rogno
al. Raguno, kol. w這c., pow. 這wicki, gm. D鉉kowice, par. Domaniewice, przy drodze z Krempy do Chrulina, odl. 9 w. od υwicza, ma 54 dm., 352 mk., 1720 mr. (999 mr. pastw. i 159 nieu.), sk豉da si z trzech czci. By這 tu dawniej w鎩tostwo. Obszar wi瘯szej posiad這ci stanowi trzy wielkie stawy: Okr皻, Rydwan i Kodr鉉, z 4 sadzawkami, nale蕨ce do d鏏r ks. 這wickiego. Na pocz靖ku XVI w. 豉ny so速ysie dawa造 po p馧 grzywny (za dziesi璚in) pleban. w Domaniewicach, kmiecie za tylko kol璠 po groszu z 豉nu a dziesi璚in po 2 gr. z 豉nu za dzies. konopn daj wikaryuszom kolleg. 這wickiej. Dziesi璚iny te, nale蕨ce pierwotnie do sto逝 arcyb., nada kollegiacie Jan Sprowski arcyb. 1462 r. (ζski L. B., II, 251, 345, 532, 533). [tom IX, str. 675]

Rozdzielna
al. Kumy, fol., pow. 這wicki, gm. Lubiank闚, par. Pszczon闚, odl. 22 w. od υwicza a 7 w. od P造獞i, ma 7 dm., 43 mk. Ob. Kumy. [tom IX, str. 832]

Ruchna
1.) al. Ruchno, fol., pow. 這wicki, gm. Lubiank闚, par. G堯wno, odl. 22 w. od υwicza, ma 3 dm., 11 mk. W 1887 r. fol. R. lit. A rozl. mr. 241: gr. or. i ogr. mr. 227, 章k mr. 5, lasu mr. 5, nieu. mr. 4; bud. mur. 1, z drzewa 5. W XVI w. by豉 to wie arcybiskupia, daj鉍a dziesi璚iny na st馧 arcybiskupi. Jan Gruszczy雟ki nadaniami z 1462 i 1467 r. przeznaczy dziesi璚iny z R. na uposa瞠nie wikaryusz闚 i mansyonarzy przy kolegiacie 這wickiej (ζski, L. B., II, 519, 532).

2.)fol., pow. brzezi雟ki, gm. Bratoszewice, par. G堯wno, ma 2 dm., 10 mk., 329 mr.; wchodzi w sk豉d d鏏r G堯wno. W 1827 r. by這 2 dm., 9 mk., par. Brzeziny. Folw. ten graniczy z poprzednim. Stanowi造 one zapewne kiedy jedn ca這. W XVI w. jedna cz (dzi w pow. 這wickim) nale篡 do arcypiskupa gnien., druga za (dzi pow. brzezi雟ki) stanowi w豉sno szlacheck i daje dziesi璚in pleb. w G堯wnie (Domaniewice). Por. ζskiego Lib. B. (II, 251, 344, 346). [tom IX, str. 881] {obecna nazwa wsi: Konarzew}

Rudnik
3.) w i fol. nad rzk b. n., dop. Mrogi, pow. 這wicki, gm. Lubiank闚, par. Dmosin, odl. 24 w. od υwicza a 3 w. od G堯wna, ma 16 os., 152 mk. W 1827 r. by這 15 dm., 95 mk. Fol. R. rozl. w 1885 r. 679 mr.: gr. or. i ogr. mr. 542, pastw. mr. 3, lasu mr. 85, nieu. mr. 23; bud. mur. 8, z drzewa 11; p這dozmian 13-polowy. W ma 16 os., 208 mr. Na pocz靖ku XVI w. 豉ny folw. daj dziesi璚in pleb. w Dmosinie, kmiece za prebendzie kollegiaty 喚czyckiej, pleb. za w Dmosinie tylko kol璠 (ζski, L. B., II, 342). W 1670 r. Ostro喚ka i R. nale蕨 do Aleks. G這wi雟kiego. [tom IX, str. 931 - 932] {obecnie wchodzi w sk豉d wsi Rudniczek}

Salomejka
1.) w i fol., pow. brzezi雟ki, gm. i par. Dmosin; w ma 3 dm., 79 mk., 15 mr.; fol. 5 dm., 54 mk., 504 mr.

2.) os. w dobrach Kraszew, pow. brzezi雟ki. [tom X, str. 218] 

Sapy
1.) w w這c. i os. lena, pow. 這wicki, gm. D鉉kowice, par. Domaniewice, odl. 16 w. od υwicza, ma 35 osad, 40 dm., 286 mk., 826 mr. (w tem 484 mr. pastw. i 24 mr. nieu.). S. obr瑿 stra篡 lenej Bobrowa (w lasach rz鉅owych), z por瑿ami: rodek, ζzy, B這ty, Zaniwie. [tom X, str. 307]

Seligi
al. Szeligi, w XVI w. Schelygy, w nad Bzur, pow. 這wicki, gm. i par. Bielawy, odl. 23 w. od υwicza, ma 17 dm., 129 mk., 326 mr. (50 mr. nieu.). W XV w. wchodzi豉 w sk豉d d鏏r bielawskich. Na pocz靖ku XVI w. by tu folwark, daj鉍y dziesi璚in pleb. w Bielawach, kmiecie za dawali kanonii 喚czyckiej a do Bielaw tylko kol璠 (ζski, L. B., IV, 428). W 1576 r. Jadwiga Sobocka mia豉 11 豉n闚, 1 zagr., karczm, 4 osad. (Pawi., Wielkp.). [tom X, str. 424]

Skaratki
w XVI w. Skarathki, w w這c. nad strum. wpadaj鉍ym do stawu Rydwan, pow. 這wicki, gm. D鉉kowice, par. Domaniewice, odl. 14 w. od υwicza; ma 90 dm., 96 osad, 684 mk., 2540 mr. (1175 mr. past, i 61 mr. nieu.). W 1800 r. by這 332 mk.; w 1827 r. 56 dm., 400 mk., w 1864 r. 550 mk. Wymienia t w akt potwierdzenia posiad這ci arcyb. gnien., przez ks. mazowiec. Ziemowita, w 1359 r. ζny kmiece i w鎩towskie dawa造 dziesi璚in pleb. w Domaniewicach i za konopn po 2 gr., tudzie kol璠 po groszu z 豉nu. Gdy odwozili dziesi璚in pleban. na miejsce, wolni byli od konopnej. W 1761 r. W豉d. ㄆbie雟ki, arcyb., na podtrzymanie instytucyi (rodzaj bursy) "Bartoszk闚" przy kollegiacie 這wickiej nada jej w鎩towstwo w S. Wie ta przesz豉 na w豉sno rz鉅u i wcielon zosta豉 do d鏏r ks. 這wickiego (klucz Chrulin w 1820 r.), za w 1822 r. fol. S. z cz熵 w鎩towstwa wraca znowu do d鏏r rz鉅owych. [tom X, str. 648]

Skubiki
w XVI w. Skubycki, Boczky, Skubieyki, w w這c. nad rzk Mrog, par. Waliszew, odl. 26 w. od υwicza, ma 9 dm., 98 mk., 127 mr. W 1827 r. by這 7 dm., 47 mk. Na pocz靖ku XVI w. 豉ny dworskie i kmiece dawa造, zdawna, dziesi璚in pleban. w Waliszewie (ζski, L. B., II, 426). Wed逝g reg. pob. pow. or這wskiego z r. 1576 Krzysztof Zbro瞠k p豉ci od 1 豉na, 2 osad. (Pawi雟ki, Wielkp., II, 103). [tom X, str. 735]

S這boda
1.) al. Go喚bnik, os. nad rz. Mrog, pow. brzezi雟ki, gm. Dmosin, ma 3 dm., 20 mk., 2 mr. dwor. [tom X, str 795] {obecnie Swoboda, cz G這wna}

So責acka S這boda
1.) os. nad rz. Mrog, pow. brzezi雟ki, gm. Dmosin, 2 dm., 7 mk., 29 mr. [tom XI, str. 57] {obecnie cz Dmosina}

Sopel
1.) folw. i os. fabr. nad rz. Mrog (dop. Bzury), pow. 這wicki, gm. Lubiank闚, par. Waliszew, odl. 23 w. od υwicza, posiada fabryk wyrob闚 we軟ianych, urz鉅 gm., 53 mk. na folw. i 73 mk. w os. fabr. W 1827 r. 5 dm., 29 mk. Fol. S. rozl. w 1877 r. mr. 416: gr. or. i ogr. mr. 163, 章k mr. 42, past. mr. 193, nieu. mr. 18; bud. mur. 2, drewn. 4; p這dozmian 4-pol. Do folw. nale瘸造 poprzednio wsi: Gawronki os. 7, mr. 143; Wola M隕olska os. 80, mr. 1263; Feliks闚 os. 10, mr. 267; M隕olice os. 124, mr. 2160; Wola Zbroszkowa os. 32, mr. 1060. Do fabr. nale篡 33 mr. S. powsta zapewne w XV w. na obszarze Ziewanic Ma造ch (Ziewaniczek), kt鏎e rozpad造 si na Z. Gawronki (dzi Gawronki) i Z. Soplowe (Sopel). W 1576 r. p豉ci tu Jan Zbro瞠k Szopel od m造na o 2 ko豉ch (Pawi., Wielkp., II, 104). Wspomina t osad i L. B. ζskiego (II, 436). Po wydzieleniu osady m造narskiej, powsta pniej i folw. t. n., stanowi鉍y obecnie oddzieln ca這. Przy osadzie m造n. za這篡 Wilhelm Treumer (w obecnym stoleciu) papierni. Po zamkni璚iu takowej za這穎no tu prz璠zalni we軟y i bawe軟y o 20 warsztatach i 1320 wrzecionach. Motorem jest si豉 wody. Oko這 1880 r. pracowa這 tu do 40 ludzi. Warto materya逝 surowego przerabianego tu wynosi豉 od 35000 do 45000 rs., produkcya roczna oko這 60000 rs. (dochodzi豉 do 90000 rs.). W豉cicielem by D逝goszewski. (Z pomoc danych zebranych przez R. Ocz.). [tom XI, str. 75]

Stary Kalin闚
w w這c., pow. brzezi雟ki, gmina Bratoszewice, 11 dm., 83 mk., 211 mr. [tom XI, str. 271]

Stroniewice
w, pow. 這wicki, gm. D鉉kowice, par. Domaniewice, odl. 14 w. od υwicza, przy drodze do G堯wna; ma 32 dm., 241 mk., 727 mr. w這cia. (w tem 500 mr. ziemi ornej). W 1827 r. 32 dm., 237 mk. Ks. Ziemowit, potwierdzaj鉍 1359 r. posiad這ci arcyb. gnien., wymienia S. w liczbie w這ci. We wsi by這 dawniej w鎩towstwo i nale瘸 nieistniej鉍y dzi fol. Grabie. Na pocz靖ku XVI w. z 豉n闚 so速ysich dawano plebanowi w Domaniewicach fertona, z kmiecych za za meszne po 1 2/3 korca 篡ta i tyle owsa (ζski, L. B., II, 345). [tom XI, str. 407]

Strzebiesz闚
w XVI w. Strzebyeschow, w w這c., pow. 這wicki, gm. D鉉kowice, par. Domaniewice, odl. 15 w. od υwicza, na prawo od drogi do G堯wna, ma 54 dm., 346 mk., 1180 mr. ziemi w這c. W rozpada si na trzy czci. W 1827 r. by這 39 dm., 274 mk. Na pocz靖ku XVI w. 豉ny kmiece i so速ysie dawa造 kocio這wi w Domaniewicach meszne po 1 1/2 kor. 篡ta i tyle owsa z 豉nu a zagrodnicy po 1/2 gr. (ζski, L. B., II, 345). S. zdawna nale瘸 do klucza Chrulin, d鏏r arcyb. gnienie雟kich. W 1822 r. jako w rz鉅owa, wcielony do ksi瘰twa 這wickiego. [tom XI, str. 452] {obecna nazwa wsi: Strzebieszew}

Szczecin
2.) w XVI w. Sczecyn, w i fol., pow. brzezi雟ki, gm. i par. Dmosin, odl. 14 w. od Brzezin. W ma 9 dm., 192 mk.; fol. 4 dm., 19 mk. W 1827 r. by這 14 dm., 92 mk. W 1886 r. fol. Sz. rozl. mr. 448: gr. or. i ogr. mr. 413, 章k mr. 13, past. mr. 6, lasu mr. 5, nieu. mr. 11; bud. mur. 3, z drzewa 10; p這dozmian 5 i 11-pol. W Sz. os. 9, mr. 224. Fol. Sz. wchodzi w sk豉d d鏏r Osiny. Na pocz靖ku XVI w. by造 tu same tylko 豉ny kmiece, kt鏎e dawa造 dziesi璚in kanonii 喚czyckiej a pleb. w Dmosinie jedynie meszne, po groszu z 豉nu, i za kol璠 p馧 grosza (ζski, L. B., II, 343). [tom XI, str. 830 - 831]

Topor闚
1.) w i os. karcz., pow. brzezi雟ki, gm. Bratoszewice, par. G堯wno; w ma 5 dm., 132 mk., 79 mr.; os. karcz. 1 dm., 2 mr. Wchodzi豉 w sk豉d d鏏r G堯wno. [tom XII, str. 399] {obecnie wchodzi w sk豉d wsi Kadzielin}

Trzcianka
1.) w, i T. Urba雟zczyzna, fol. nad rzk Mrog, pow. 這wicki, gm. ㄊszkowice, par. Dmosin, odl. 23 w. od υwicza. W ma 142 mk., 251 mr. w這c., 57 mr. kolonii i 3 mr. os. karcz.; folw. 22 mk., 142 mr. W 1827 r. 13 dm., 106 mk. W r. 1844 dobra T. zosta造 kupione i w章czone do d鏏r ksi瘰twa 這wickiego. W r. 1853 fol. T. mia 556 mr. Na poczatku XVI w. nie by這 tu folwarku lecz same 豉ny kmiece, kt鏎e dawa造 dziesi璚in wikaryuszom kollegiaty 這wickiej, za plebanowi w Dmosinie tylko kol璠, po groszu z domu (ζski, L. B., 251, 342). [tom XII, str. 540]

Walewice
1.) w dok. z r. 1415 Walawice, w, fol. i dobra nad rz. Mrog, przy ujciu do Bzury, pow. 這wicki, gm. i par. Bielawy (st. poczt.). Le蕨 pomi璠zy Sobot a Bielawami, odl. 19 w. od υwicza, 10 w. od Pniewa (st. dr. 瞠l. warsz.-bydg.) i 3 w. od Bielaw, maj 38 dm. (15 folwarcz.), 365 mk., dwa m造ny wodne. Pi瘯ny pa豉c murowany pi皻rowy r鏚 parku. Dobra W. (w豉sno Grabi雟kiego) sk豉da造 w r. 1885 folw.: W., Piotrowice i Prz瘰豉wice, Gaj, obr瑿 leny Stanis豉w闚, m造n wiedrowski, rozl. mr. 4115: fol. W. gr. or. i ogr. mr. 719, 章k mr. 491, pastw. mr. 33, nieu. mr. 10; bud. mur. 18, drew. 3, w os. m造n Swiedrowskie i os. lenej bud. drew. 8; p這dozm. 10-pol.; folw. Prz瘰豉wice i Piotrowice gr. or. i ogr. mr. 652, 章k mr. 226, pastw. mr. 224; bud. mur. 16, drew. 2; p這dozm. 14-pol.; folw. Gaj gr. or. i ogr. mr. 148, pastw. mr. 11; bud. mur. 7, drew. 2; obr瑿 leny Stanis豉w闚 mr. 1526, nieu. mr. 86; las urz鉅zony. W sk豉d d鏏r wchodzi造 wsi: W. os. 23, mr. 289; w Wojewodza os. 14, mr. 240; w Gaj os. 22, mr. 377; w Piotrowice os. 11, mr. 121; w Marywil os. 39, mr. 527; w W豉dys豉w闚 os. 22, mr. 373; w Mrogi os. 14, mr. 21. Poniewa w W. przeniesion zosta豉 w obecnem wieku przez w豉ciciela na inne miejsce lud nazywa t now osad "Przymus" a koloni przy wsi "Przysranki". W r. 1827 by這 tu 24 dm., 326 mk. W豉dys豉w "heres regni Poloniae" wydaje tu w r. 1316 dn. 28 marca przywilej dla wsi "Kazome" (Kod. Wielk., n. 981). Nie wiadomo czy nale篡 tu rozumie w Kazanie (dzi pow. w這c豉wski), czy mo瞠 Kazu, dawniej "Kazom", w pow. warszawskim. W akcie Ziemowita, ks. mazow., nadaj鉍ym r. 1415 prawo niemieckie wsiom Warsza, s璠ziego rawskiego, wyst瘼uje "Goworco de Walawice thesaurarius" (Kod. Mazow.). W r. 1490 dziedzicem jest Tomasz z W., chor嘀y 喚czycki. Na pocz靖ku XVI w. 豉ny km. dawa造 dzisi璚in pleb. w Kompinie (od r. 1445), folw. w Sobocie, pleban za w Bielawach pobiera tylko kol璠 (ζski, L. B., II, 264, 428). Wed逝g reg. pob. pow. sochaczewskiego z r. 1579 w W., w par. Chrulin, mia豉 豉n. 10 w jednej czci a 27 豉n. i rzem. w drugiej czci (r鏚豉 dziej., XVI, 149). W r. 1728 zachodzi sprostowanie granic mi璠zy Bielawami w豉snoci Franciszka z G鏎y Skarbka, chor. 喚cz. i staty tuszy雟kiego, a Walewicami, w豉snoci J霩efa Walewskiego, stolnika inowroc豉wskiego. W czasie przechodu wojsk francuskich w r. 1809 bawi tu cesarz Napoleon jako go u s造nnej z pi瘯noci 穎ny 闚czesnego dziedzica d鏏r Walewskiej Anastazowej, z domu ㄨczy雟kiej. Pami靖k przechodu wojsk francuskich s lady cmentarza (w lesie), na kt鏎ym chowano zmar造ch 穎軟ierzy. W tej wsi przyszed na wiat dn. 4 maja 1810 r. Aleksander Walewski, g這ny pniej m嘀 stanu, minister francuski za Napoleona III (+ 1868 w Strasburgu). [tom XII, str. 909]

Waliszew
1.) al. Waliszewo, w, fol. i dobra nad rz. Mrog, pow. 這wicki, gm. Bielawy, par. Waliszew, odl. 22 w. od υwicza a 15 od Pniewa (st. dr. 瞠l.), posiada koci馧 par. drewn., fabryk krochmalu kartoflanego (od 1878 ), 26 osad, 326 mk. W r. 1827 by這 13 dm., 126 mk. Dobra W. sk豉da造 si w r. 1886 z fol.: W. i Mi瘰osonia Szlachecka, rozl. mr. 1125: fol. W. gr. or. i ogr. mr. 539, 章k mr. 46, past. mr. 128, lasu mr. 51, nieu. mr. 25,; bud. mur. 8, drewn. 10; p這dozm. 13-pol.; fol. Mi瘰osonia Szlachecka gr. or. i ogr. mr. 216, 章k mr. 8, past. mr. 61, lasu mr. 44, nieu. mr. 7; bud. mur. 2, drewn. 1; p這dozm. 13-pol. W W. os. 25, mr. 204; w Mi瘰osonia Szlachecka os. 7, mr. 101; w Skubiki os. 9, mr. 127. W W. Poduchowny al. Pokrowskoje, utworzona po r. 1864 na gruntach pokocielnych, ma 41 mr. Koci馧 par., p. w. Narodzenia N. M. Panny i w. Witalisa, powsta zapewne na pocz靖ku XIV w. Fundatorami byli zapewne dziedzice W. i pobliskiego Zakrzewa, gdy im przys逝giwa這 prawo patronatu. W r. 1389 Bronisz, archidyakon gnien., poleca proboszczowi w Oszkowicach (przyleg豉 parafia) wprowadzi na parafi w W. niejakiego Miko豉ja z D鉉r闚ki, przedstawionego przez czterech wsp馧dziedzic闚 z W. i Jana Szopk z Zakrzewa (Kod. Wlkp., Nr. 2071). W r. 1442 Krystyn, cibor i Trojan z W., Tomasz z Mi瘰osoni, kaszt. s這雟ki, Jan z Zakrzewa, pleban w Ostrowie, i El瘺ieta z P這szczynowa, patronowie kocio豉, pozywaj do konsystorza gnien. dziedzic闚 Zakrzewa, nie chc鉍 uzna prezentowanego przez skar蕨cych plebana. Na pocz靖ku XVI w. plebanem jest Wojciech Waliszewski, kt鏎y zwi瘯sza uposa瞠nie kocio豉, dokupuj鉍 za 60 grzyw. dzia roli z 章k, stanowi鉍y cz szlacheck (praedium) w P這szczynowie. ζny kmiece i szlacheckie w W. dawa造 dziesi璚in plebanowi, kmiecie pr鏂z tego kol璠 po p馧 grosza z domu (ζski, L. B., II. 424). Obecny koci馧 z drzewa, na podmurowaniu, wystawi Adam Lasocki z Gos豉wic, kaszt. sochacz., w r. 1763; benedykowany r. 1766. Przy kociele tym pochowani s: Lasoccy, Orsettowie, Wilxyccy (kaplica grobowa na cmentarzu), S逝biccy, Byszewscy. Wed逝g reg. pob. pow. or這wskiego z r. 1576 Marcin Waliszewski p豉ci tu od 1 1/2 豉n., 2 zagr., 13 osad.; Jan Waliszewski od 5 1/2 豉n., 6 zagr., karczmy; Jadwiga Sobocka od 1 rzem., 1 karczmy (Pawi雟ki, Wielkop., II, 102). W. par., dek. 這wicki, 2379 dusz. kat. We wsi Pop闚ek kaplica prywatna. [tom XII, str. 912]

Warcha堯w
zwany te Warka堯w i Warta堯w w spisach, folw. nad rz. Mro篡c, pow. brzezi雟ki, gm. Bratoszewice, par. G堯wno, ma 2 dm., 41 mk., 710 mr. (124 roli). Wchodzi w sk豉d d鏏r G堯wno. W 1827 r. 4 dm., 42 mk., par. Bratoszewice. W. by pierwotnie wsi, w par. Rosocha (przeniesionej do B皻kowa). Na pocz靖ku XVI w. w ta sta豉 pustk; dziesi璚in z niej pobierali mansyonarze w B皻kowie. Jedna cz tej wsi nale瘸豉 do par. Waliszew (ζski, L. B., II, 233 i 244). [tom XII, str. 947] {obecnie cz G這wna}

Wierzb闚ka
2.) os. m造. nad rzk Mrog, pow. brzezi雟ki, gm. i par. Dmosin, odl. 14 w. od Brzezin, ma 2 dm., 7 mk., m造n wodny, 116 mr. (82 roli, 16 章k, 13 past., 5 nieu.). [tom XIII, str. 405]

Wiesio堯w
1.) folw. i w, pow. brzezi雟ki, gm. i par. Dmosin, odl. 14 w. od Brzezin. W ma 57 mk., 3 mr.; folw. 5 dm., 15 mk., 280 mr. (232 roli, 38 章k). W 1827 r. by這 3 dm., 35 mk. Na pocz靖ku XVI w. zar闚no 豉ny km. jak folw. dawa造 plebanowi w Dmosinie dziesi璚in a 豉ny km. tak瞠 kol璠, po groszu z 豉nu (ζski, L. B., II, 342). Wed逝g. reg. pob. pow. rawskiego z r. 1597 w W., w par. Dmosin, mia豉 kilku posiadaczy na 1 豉nie, 1 zagr. (Pawi雟ki, Mazowsze, 162). [tom XIII, str. 423] 

W豉dys豉w闚
10.) w, pow. 這wicki, gm. i par. Bielawy, odl. 25 w. od υwicza, 7 w. od Bielaw, ma 17 dm., 119 mk., 22 os., 373 mr. [tom XIII, str. 694] {obecna nazwa wsi: W豉dys豉w闚 Bielawski}

Wola B喚dowa
37.) w XVI w. Blandowa Wola, Bledowska Wola, w i fol., pow. brzezi雟ki, gm. Bratoszewice, par. Waliszew, odl. 14 w. od Brzezin. W ma 23 dm., 248 mk.; fol. 5 dm. W r. 1827 by這 17 dm., 139 mk. W r. 1885 fol. Wola B喚dowa i Woliska rozl. mr. 1411: gr. or. i ogr. mr. 108, lasu mr. 853, nieu. mr. 40; bud. mur. 3, drew. 13; p這dozm. 4 i 11-pol.; las nieurz鉅zony. Fol. ten w r. 1884 zosta oddzielony od d鏏r Bratoszewice. W ma 348 mr. Na pocz靖ku XVI w. 豉ny km. dawa造 dziesi璚in pleb. w Brzezinach, role folw. kocio這wi w Strykowie, za swemu pleb. w Bratoszewicach dawali kmiecie kol璠, po p馧 grosza z 豉nu (ζski, L. B., II, 394, 406). [tom XIII, str. 778] {powinno by: par. Bratoszewice}

Wola Gos豉wska
135.) w, pow. 這wicki, gm. Bielawy, par. Waliszew, ma 132 mk., 152 mr. W 1827 r. by這 12 dm., 125 mk. Na pocz靖ku XVI w. 豉ny km. daj dziesi璚in kollegiacie 喚czyckiej, folw. za pleb. w Waliszewie (ζski, L. B., II, 426). W r. 1576 Stan. Bykowski p豉ci tu od 8 豉n., 2 zagr., 1 karczmy, 2 osad. [tom XIII, str. 783]

Wola Lubiankowska
253.) w, pow. 這wicki, gm. Lubiank闚, par. Domaniewice, odl. 20 w. od υwicza, ma 8 dm., 153 mk. (z kol. Wymys堯w) i 75 mr. W r. 1827 by這 11 dm., 83 mk. Na pocz靖ku XVI w. kmiecie dawali dziesi璚in na st馧 arcybiskupi, plebanowi za kol璠 (ζski, L. B., II, 345). Ob. Wola Pe販zyna. [tom XIII, str. 789] 

Wola M隕olska
288.) al. M隕olicka, w, pow. 這wicki, gm. Lubiank闚, par. M隕olice, ma 398 mk., 1303 mr. obszaru. W r. 1827 w rz鉅., 58 dm., 310 mk. Ob. M隕olska Wola. Jest to dawna w豉sno arcyb. gnien., w pow. 喚czyckim po這穎na. W r. 1449 wcielona do nowoutworzonej parafii w M隕olicach. Dziesi璚iny p豉ci豉 kocio這wi w Bielawach (ζski, L. B., II, 407, 428). W r. 1576 arcybiskup p豉ci tu od 14 豉n. km., 1 karczmy, 24 osad. (Pawi., Wielkop., II, 53). [tom XIII, str. 791]

Wola Rotmistrzowa
438.) w, w par. Bratoszewice. Wed逝g reg. pob. pow. brzezi雟kiego z r. 1576 mia豉 w czci Andrzeja Bratoszewskiego 1 豉n, Mateusz Bratoszewski 1 豉n, Jaros豉w Bratoszewski 1 1/2 豉nu (Pawi., Wielkop., II, 90). Zapewne b璠zie to dzisiejsza wie Woliska, w gm. Bratoszewice. [tom XIII, str. 798]

Wola Zbro磬owa
606.) al. Pijarska, w, pow. 這wicki, gm. Lubiank闚, par. Waliszew, odl. 23 w. od υwicza, ma 28 dm., 259 mk., 33 os., 1060 mr. (w tem 471 roli, 19 章k, 538 past., 32 nieu.). W r. 1827 by這 16 dm., 163 mk. Na pocz靖ku XVI w. w ta, nale蕨c do par. Waliszew, dawa豉 dziesi璚in pleb. w M隕olicach (ζski, L. B., II, 225). W po這wie XVI w. siedz tu Zbro磬owie, maj鉍y liczne drobne dzia趾i. Od r. 1710 do 1865 w ta by豉 w豉snoci kollegium pijar闚 w υwiczu. [tom XIII, str. 805] {powinno by: gm. Lubiank闚, par. G這wno}

Woliska
fol. i os. w這c., pow. brzezi雟ki, gm. i par. Bratoszewice. Folw. ma 3 dm., 627 mr., wchodzi w sk豉d d鏏r Bratoszewice, os. w這c. ma 45 mk., 15 mr. Ob. Wola Rotmistrzowa. [tom XIII, str. 837]

Wrzeczko
w i os. m造n. nad rzk Bobrow, pow. 這wicki, gm. ㄊszkowice, par. Domaniewice, odl. 12 w. od υwicza, ma  72 dm., 464 mk., 1431 mr. Os. m造n. wieczysto-czynszowa, do ksi瘰twa 這wickiego nale蕨ca, dawne w鎩towstwo, ma 43 mr. Na obszarze wsi 6 staw闚, z tych najwi瘯szy ma 12 mr. W r. 1827 by這 31 dm., 217 mk. Na pocz靖ku XVI w. 豉ny kmiece dawa造 pleban. w Domaniewicach tylko meszne po 1 1/2 kor. 篡ta i 1 1/2 kor. owsa z 豉nu a so速ys dawa 6 groszy (ζski, L. B., II, 345). W r. 1456 arcyb. Jan ze Sprowy zastawia wie "Wrzecze", za zezwoleniem kapitu造, Stroszowi z Bielczewa, burgr. 這wickiemu. W r. 1579 w Wrz璚zko ma 5 1/2 豉n. km., 5 zagr., 2 rzem., 1/2 豉nu w鎩tow. (Pawi., Mazowsze, 150). [tom XIV, str. 58]

Wrzosy
1.) fol. d鏏r Cybulice, w pow. 這wickim, ma 457 mr. [tom XIV, str. 63]

Wygoda
10.) os. karcz., pow. 這wicki, gm. Bielawy. [tom XIV, str. 84] 

Wymys堯w
5.) folw., pow. 這wicki, gm. Lubiank闚, par. Dmosin, odl. 18 w. od υwicza, ma 3 dm., 47 mk., 236 mr. Oddzielony od d鏏r Ostro喚ka.

6.) kol., pow. 這wicki, gm. D鉉kowice, par. Domaniewice, ma 7 dm., 44 mk., 150 mr. Stanowi豉 jedn ca這 z Wol Lubiankowsk. [tom XIV, str. 97] {obecnie obydwie czci Wymys這wa wchodz w sk豉d Albinowa}

Wyskoki
w i folw., pow. brzezi雟ki, gm. Bratoszewice, par. Waliszew; w ma 10 dm., 135 mk., 294 mr.; folw. 3 dm., 1071 mr. W. wchodzi造 w sk豉d d鏏r Bratoszewice. W r. 1827 by這 10 dm., 106 mk. Na pocz靖ku XVI w. by造 tu wy章cznie 豉ny kmiece. Dwa 豉ny so速ysie dawa造 dziesi璚in pleb. w Bratoszewicach, kmiece 豉ny altaryi w. Aleksego w 璚zycy, za plebanowi tylko kol璠 (ζski, L. B., II, 406). Wed逝g reg. pobor. pow. brzezi雟kiego z r. 1557 w Wyskoki, w豉sno M. Bratoszewskiego mia豉 6 豉n., karczm, 12 osad. (Pawi雟ki, Wielkop., II, 89). [tom XIV, str. 110]

Zabrzenia
rzka, ob. Brzusznia. [tom XIV, str. 209]

Zabrzenia
ob. Zabrzunia. [tom XIV, str. 209]

Zabrzunia
al. Zabrzenia, fol. nad rzk Zabrzuni, pow. brzezi雟ki, gm. Bratoszewice, par. G堯wno, ma 7 dm., 112 mk., 688 mr. Wchodzi w sk豉d d鏏r G堯wno. W 1827 r. mia 8 dm., 90 mk. [tom XIV, str. 209 - 210] {obecnie cz G這wna}

Zajrzew
2.) folw. przy r鏚豉ch rzki Brzuszni, pow. 這wicki, gm. Lubiank闚, par. Dmosin, odl. 21 w. od υwicza, ma 24 mk. W r. 1874 folw. Z. rozl. mr. 210: gr. or. i ogr. mr. 192, 章k mr. 14, nieu. mr. 4; bud. z drzewa 8. Na pocz靖ku XVI w. daj tu dziesi璚in i kol璠, po p馧 grosza z domu, pleban. w Dmosinie (ζski, L. B., II, 342). [tom XIV, str. 294] {obecnie wchodzi w sk豉d wsi Rozdzielna}

Zawady
9.) w i fol., pow. 這wicki, gm. Lubiank闚, par. Dmosin, odl. 21 w. od υwicza, ma 9 dm., 78 mk., 457 mr. dwor. (89 zaroli) i 79 w這c. W 1827 r. by這 7 dm., 70 mk. Na pocz靖ku XVI w. 豉ny km. dawa造 dziesi璚in pleb. w S逝pi za fol. kocio這wi w Dmosinie (ζski, L. B., II, 337, 342). W r. 1579 w Zawady D鉉rowa mia豉 w 3 dzia豉ch 2 1/2 豉n. km. i 6 zagr. (Pawi., Maz., 162). [tom XIV, str. 479]

Z鉉ki
2.) w XVI w. Zambpki, fol., pow. brzezi雟ki, gm. i par. Dmosin, odl. 14 w. od Brzezin, ma 2 dm., 28 mk. W r. 1827 by這 3 dm., 34 mk. W r. 1874 fol. Z. lit. A. rozl. mr. 233: gr. or. i ogr. mr. 210, 章k mr. 20, nieu. mr. 3; bud. drew. 8. Wymienione w dok. z r. 1359 w liczbie wsi wchodz鉍ych w sk豉d uposa瞠nia arcyb. gnien. (Kod. Wielk. No 1404). Na pocz靖ku XVI w. 豉ny kmiece dawa造 dziesi璚in na st馧 arcybiskupi, pleban pobiera tylko z jednego pola folwarcznego (od Ka喚czewa), od kmieci za dostawa kol璠 (ζski, L. B., II, 342). W r. 1579 w Ziambki p豉ci od 3 豉n. km. [tom XIV, str. 506]

Zbro磬owa Wola
w, pow. 這wicki, ob. Wola Zbro磬owa. [tom XIV, str. 531]

Ziewanice
w i fol. nad rz. Mrog, pow. brzezi雟ki, gm. Bratoszewice, par. Waliszew. Wie ma 9 dm., 98 mk., 225 mr.; fol. 4 dm., 80 mk., 294 mr. dwors. Z. wchodzi造 w sk豉d d鏏r G堯wno. W r. 1827 by這 15 dm., 125 mk. Na pocz靖ku XVI w. we wsi Ziewanice Gli雟kie 豉ny km. i dwor., dawa造 dziesi璚in pleb. w Waliszewie, za we wsi Ziewanice Borzymy, 豉ny km. dawa造 kanonii 喚czyckiej, dwor. za do Waliszewa (ζski, L. B., II, 423, 426). Wed逝g reg. pob. pow. or這wskiego, z r. 1576, w Ziewanice Borsiny, w par. Waliszewo mia豉 豉n. 3, zagr. 10, osad. 7, karczmy 2, m造n 1. By造 tu cztery dzia造. W innej czci wsi Ziewanice, Caspar Gli雟ki mia p豉ci od 1/2 豉na, 1 zagr., m造na, 3 osad. We wsi Ziewaniczki Gawronki w czci Walewskiego, kasztelana elbl鉚skiego, 豉n 1, m造n 1, osad 1. Ziewaniczki Sopla, m造n (A. Pawi., Wielkop., II, 102 i 104). [tom XIV, str. 612 - 613]

Ziewaniczki
fol. nad rz. Mrog, pow. 這wicki, gm. Lubiank闚, par. Waliszew, odl 25 w. od υwicza ma 3 dm., 50 mk., 182 mr. W r. 1827 by這 3 dm., 19 mk. Ob. Ziewanice. [tom XIV, str. 613]

Zgoda
1.) dawniej P這szczon闚, w nad rz. Mrog, pow. 這wicki, gm. Bielawy, par. Waliszew, odl. 26 w. od υwicza, ma 19 dm., 132 mk., 346 mr., w tem 301 mr. pastwisk i 26 nieu. Ob. P這szczon闚. [tom XIV, str. 583]

 

Objanienia:

Ap. - aposto, al. - albo, arcyb. - arcybiskup, b. n. - bez nazwy, brz. - brzeg, bud. - budynek, burgr. - burgrabia, bydg. - bydgoski, cent. - centy austriackie, chor. - chor嘀y, czetw. - czetwier, czyt. - czytaj, d. - dzie lub dnia, dek. - dekanat, dm. - dym (dom), dodatk. - dodatkowy, dokum. - dokument, dop. - dop造w, dr. 瞠l. - droga 瞠lazna, drew. - drewniany, drewn. - drewniany, drob. - drobna, drz. - drzewo, dwor. - dworski, dwors. - dworski, dworsk. - dworski, dyec. - diecezja, dzies. - dziesi璚ina, gm. - gmina, gr. - grunt lub grosz, grun. - grunta, grz. - grzywna, grzyw. - grzywna, f. - floren, fabr. - fabryczny, fabrycz. - fabryczny, fl. - floren, flor. - floren, fol. - folwark, folw. - folwark, folwarcz. - folwarczny, gorza. - gorza販zany, gorza販z. - gorza販zany, gruntow. - gruntowy, gniez. - gnienie雟ki, kanon. - kanonik, karcz. - karczma, kaszt. - kasztelan, kasztel. - kasztelan, kat. - katolicki, katol. - katolicki lub katolik, km. - kmiecy, kob. - kobiety, kol. - kolonia, kolleg. - kollegiata, kolon. - kolonista, kom. - komornik, kop. - kopiejka, kor. - korzec, ks. - ksi鉅z lub ksi嘀 albo ksi瘰two, kw. - kwadratowy, kwadr. - kwadratowy, lew. - lewy, lit. - litera, 豉n. - 豉na, 喚cz. - 喚czycki, m. - morga lub miejsce, ma. - ma豉, mazow. - mazowiecki, mczko - miasteczko, m篹. - m篹czyni, Miecz. - Mieczys豉w, miej. - miejski, miejsc. - miejscowo, mieszk. - mieszka鎍闚, mk. - mieszka鎍闚, mko - miasteczko, mka - miasteczka, m造n. - m造雟ki lub m造n闚, m造. - m造雟ki, mniej. - mniejsza, mur. - murowany, mor. - morga, mr. - morga, nieurodz. - nieurodzajny, nieu. - nieu篡tki, nieu篡t. - nieu篡tki, N.M.P. - Najwi皻sza Maryja Panna, N.P.M. - Najwi皻sza Panna Maryja, ob. - obacz (zobacz) lub obecnie, odl. - odleg這, ogr. - ogrody, okr. - okr璕, or. - orny, os. - osada, osadn. - osadnik, par. - parafia, past. - pastwiska, pastw. - pastwiska, pleb. - pleban, pleban. - plebanowi, p這dozm. - p這dozmian, pol. - polowy, p馧. - p馧noc, po逝d. - po逝dnie, por. - por闚naj, pow. - powiat, p馧n. - p馧noc, pr. - pr皻, praw. - prawy, prawos. - prawos豉wny, prod. - produkcja, protest. - protestanci, pryw. - prywatny, przyp. - przypis, p. w. - pod wezwaniem, r. - rok, reg. pobor. - regestr poborowy, rob. - robotnicy, rodz. - rodzony, rozl. - rozleg這, rs. - ruble srebrne, rz鉅. - rz鉅owy, rz. - rzeka, rzem. - rzemielnik, rzk - rzek, s. gm. - s鉅 gminny, sierp. - sierpie, sochacz. - sochaczewski, Stan. - Stanis豉w, staty - starosty, st. dr. 瞠l. - stacja drogi 瞠laznej, st. poczt. - stacja pocztowa, str. - strona, strum. - strumie, scie - starocie, supl. - suplement, szlach. - szlachecki, w. - wi皻y, topogr. - topograficzny, t. n. - tej nazwy, i t. p. - i tym podobny, t. z. - to znaczy, Tow. Kred. Ziems. - Towarzystwo Kredytowe Ziemskie, urodz. - urodzajny, vel - lub, w. - wiorsta lub wielki, w. ks. - wielki ksi嘀, war. wied. - warszawsko-wiede雟ka, warsz. - warszawski, wezw. - wezwanie, wi瘯. - wi瘯sza, W豉d. - W豉dys豉w, w豉sn. - w豉sno, w這c. - w這cia雟ki, w這cia. - w這cia雟ki, woj. - wojskowy, w鎩t. - w鎩towski, w鎩tow. - w鎩towski, wspom. - wspomniany, w - wie, zach. - zach鏚, zagajn. - zagajnik, zagr. - zagroda lub zagrodnik, 篡d. - 篡d闚.