ks. dr Stanisław Banach

Historia parafii Św. Jakuba Apostoła w Głownie pontyfikatami proboszczów pisana

 

 

Ukazała się (styczeń 2007 r.) długo oczekiwana książka autorstwa księdza doktora Stanisława Banacha pt. "Historia parafii św. Jakuba Apostoła w Głownie pontyfikatami proboszczów pisana". Autor dzieła jest historykiem kościoła, a zarazem od 1995 roku proboszczem w/w parafii. Kilka lat pracy zaowocowało ponad 650-cio stronicową pozycją opisującą w sposób szczegółowy dzieje parafii erygowanej w 1649 roku. Autor cofa się w opisie nawet dalej, do roku 1420, kiedy to wybudowano w Głownie kościół będący w latach 1420-1649 filią parafii Domaniewice, a ponadto przypomina dzieje kaplicy na Oleśnie mogącej pochodzić z XIV wieku.

Badaczowi udało się dotrzeć do wielu materiałów archiwalnych, które rzucają światło nie tylko na dzieje parafii, ale także wnoszą wiele do dziejów miasta Głowna, okolicznych miejscowości (w obrębie i poza parafią), sąsiednich parafii, jak też do dziejów własności ziemskiej na pograniczu łęczycko-rawskim. Dotychczas tematy te były pomijane w literaturze historycznej, co spowodowane było m.in. zniszczeniem archiwów warszawskich w okresie tuż po Powstaniu Warszawskim w 1944 r. Zniszczeniu uległy m.in. księgi ziemskie i grodzkie rawskie, jak też łowickie archiwum Prymasów przeniesione w XIX wieku do Warszawy. Ponadto pod koniec XIX wieku spłonęło archiwum miasta Głowna, znajdujące się od czasu odebrania praw miejskich (po Powstaniu Styczniowym) w archiwum gminy Bratoszewice, a z tego co pozostało część została zniszczona przez władze PRL. Do tego trzeba dodać zaginięcie najstarszych rękopisów parafialnych pochodzących być może nawet z XV wieku, co miało miejsce już w latach 80-tych XX wieku, jak też zaginięcie najstarszej księgi metrykalnej z zapisami z XVII wieku, do czego doszło na początku XVIII wieku. Tym bardziej cenna jest to pozycja, gdyż odkrywa to, co wydawało się skazane na zapomnienie.

Po pierwszym 30-to stronicowym rozdziale opisującym czasy najdawniejsze, kolejne rozdziały obejmują okresy administrowania parafią przez poszczególnych proboszczów (od 1699 r.). Autor stara się też przedstawiać całą drogę życiową księży pracujących w parafii, o ile istnieją zapisy źródłowe pozwalające na to. Wymienieni są proboszczowie, wikariusze, ale także księża krótkotrwale pełniący posługę w parafii w okresie zastępstw, czy wakatów.

Znajdujemy liczne wzmianki o innych kapłanach (kanonikach łowickich, dziekanach, księżach z sąsiednich parafii),  dziedzicach i dzierżawcach okolicznych majątków, głownieńskich mieszczanach i włościanach zamieszkujących okoliczne wsie. Zwraca uwagę dość wczesne ukształtowanie się nazwisk i to nie tylko mieszczańskich, ale też chłopskich, dzięki czemu wielu okolicznych mieszkańców odnajdzie na kartach książki nazwiska swych przodków już na przełomie XVII i XVIII wieku, a potomkowie dawnych mieszczan nawet w zapisach z początku XVI wieku. Jest wiele informacji dotyczących miejscowych posesjonatów: Głowieńskich, Ciecierskich, Lubowidzkich, Brodzkich, Rogozińskich, Podoskich, Czarneckich, Matuszewskich, Michalskich, Lemańskich, Rzewuskich, Komorowskich, Kączkowskich, Konarzewskich.

Ale książka, to nie tylko nazwiska i daty. To nade wszystko wspaniała historia walki lokalnego Kościoła, a więc parafian i ich duszpasterzy, z przeciwnościami losu. A tych nie brakowało. Przewijają się przez stronice książki liczne klęski, jak głód, zaraza, pożary, powodzie, przemarsze wojsk (i to nie tylko obcych), kontrybucje, grabieże, wreszcie wojny. Oprócz tych wielkich klęsk jest też powolne niszczenie substancji materialnej przez upływający czas. Ludność, choć zubożała, zawsze po klęsce zdobywa się na odbudowę nie tylko swych własnych domostw, ale i swego własnego kościoła parafialnego. Ale nie tylko z żywiołami przyszło walczyć lokalnej społeczności parafialnej. Trzeba było się też upominać o zagwarantowane prawa jak i środki materialne niezbędne do funkcjonowania parafii. Częste są spory i sprawy sądowe bądź to z dziedzicami, bądź też urzędnikami zaborczymi, czy komunistycznymi z okresu PRL-u. Nie obyło się też bez drobnych problemów w okresie II RP.

Autor przedstawia także funkcjonowanie parafii "od kuchni", uwzględniając aspekt ekonomiczny i urzędniczy. Znajdujemy tu oprócz informacji o uposażeniu parafii w grunty, także opis stanu majątkowego parafii obejmujący majątek ruchomy i nieruchomy oraz wykazy inwestycji parafialnych. Wielokrotnie przytaczana jest urzędowa korespondencja zarządzających parafią z różnymi instytucjami świeckimi i kościelnymi. Jest też sporo wiadomości o pracownikach zatrudnionych w parafii.

Książka napisana bardzo przystępnym językiem będzie równie interesująca dla mieszkańców Głowna i okolic, jak też dla historyków. Na tych ostatnich czeka archiwum parafialne z dokumentami, z których wiele nie zostało w pełni wykorzystanych w książce, a mogą być pomocne do opracowania historii Głowna i okolic, do czego autor zachęca.

 Dostępność książki

Książkę można zakupić u autora - ks. Stanisława Banacha, na plebanii parafii św. Jakuba w Głownie, przy ul. Łowickiej 7/11 w godzinach 10-12 i 16-18.

 Spis treści

Przedmowa Arcybiskupa Metropolity Łódzkiego

Słowo wstępne Biskupa Łowickiego

Od Autora

Wykaz skrótów

Nikłe początków ślady

Ksiądz Tomasz Kościelski (1699-1711). Męczennik zarazy rodem z Głowna.

Ksiądz Franciszek Józef Waniszewski (1711-1722). Natura pełna dziękczynienia.

Ksiądz Wojciech Piagga (1722-1765). Z ziemi włoskiej do Głowna.

Ksiądz Bartłomiej Łukaszewicz (1766-1780). Skarbnik prymasa proboszczem w Głownie. Inicjator kultu św. Jana Nepomucena.

Ksiądz Piotr Mikołajewicz (1780-1809). Probostwo głowieńskie nagrodą dla teatyna z Warszawy za edukację panicza.

Ksiądz Antoni Linowski (1809-1851). Potężny, suwerenny duch Głowna, a prywatnie cierpliwy zegarmistrz.

Ksiądz Feliks Majkowski (1851-1856). Założyciel grzebalnego cmentarza w Głownie. Entuzjazm, spory, skargi, wczesna śmierć.

Między ks. Majkowskim a ks. Piekalskim (1856-1859). Pięciu administratorów parafii.

Ksiądz Stanisław Piekalski (1859-1881). "Bądź odporny jak młotem uderzone kowadło".

Ojciec Bertold Suchcicki (1881-1887). Karmelita trzewiczkowy (autorem rozdziału jest Andrzej Krzysztof Łuczak).

Ksiądz Józef Niemczewski (sierpień - październik 1887). Czterech proboszczów w ciągu roku.

Ksiądz Maciej Montwiłł (1887-1891). Remonty i grudniowe przeprowadzki.

Ksiądz Franciszek Anusz (1891-1899). Remonty i dobroczynność.

Ksiądz Juliusz Zaleski (1899-1903). Z Mąkolic do Głowna.

Ksiądz Józef Podbielski (1903-1906). Przystanek duszpasterski.

Ksiądz Władysław Żabczyński. I etap (1906-1914). Gejzer społecznikowskiej energii.

Ksiądz Mieczysław Rybiński (1914-1915). Duszpasterstwo pod gradem kul.

Ksiądz Władysław Żabczyński. II etap (1916-1919). Leczenie wojennych ran.

Ksiądz Franciszek Gwoździcki (1919-1945). Mocarz odbudowy.

Ksiądz dr Henryk Rogowski (1945-1946). Zasłużony kancelista.

Ksiądz dr Ludwik Ziętek (1946-1950). Gruźlica i awanse.

Ksiądz dr Antoni Sobczyński (1950-1957). Przedwojenny poseł na Sejm Rzeczypospolitej. Czciciel Statuy Bogurodzicy Głowieńskiej.

Ksiądz Władysław Wesołowski (1957-1967). Ku czasom soborowym i milenijnym.

Ksiądz Franciszek Szczepański (1967-1978). Wprowadzanie zmian soborowych.

Ksiądz dr Tadeusz Grzegołowski (1978-1982). Duszpasterstwo, polichromia i cmentarz.

Ksiądz Bolesław Kowalczyk (1982-1988). Budowniczy z Zabrzeźni.

Ksiądz Władysław Ruciński (1988-1991). Wodociąg, stołówka i skarb złotych jeźdźców niderlandzkich.

Ksiądz Zenon Witaszek (1991-1992). Wymarzona dziekania.

Ksiądz Stanisław Kołodziejski (1992-1995). Nieustanne remonty.

Ksiądz dr Stanisław Banach (1995-2007...). Fabricator libri.

Summary.

 

ks. Stanisław Banach. Historia parafii św. Jakuba Apostoła w Głownie pontyfikatami proboszczów pisana. Łódź - Głowno 2007.