Henryk Rynkowski

DZIEJE G這wna

Od Autora. Dzieje Przedhistoryczne

Za這瞠nie miasta i jego rozw鎩 (I)

Za這瞠nie miasta i jego rozw鎩 (II)

Upadek miasta (I)

Upadek miasta (II)

Okres pierwszej wojny wiatowej w G這wnie

Rozw鎩 szkolnictwa w G這wnie podczas I wojny wiatowej

Koniec wojny w G這wnie (Rok 1918)

G這wno w wolnej Polsce, 篡wio這wy rozw鎩 miasta (I)

G這wno w wolnej Polsce, 篡wio這wy rozw鎩 miasta (II)

Owiata w G這wnie w latach 1918-1939

Opieka lekarska okresu mi璠zywojennego

G這wno w czasie II wojny wiatowej

Koniec wojny w G這wnie (Rok 1945)

Okres pierwszej wojny wiatowej w G這wnie

Podczas czterech lat pierwszej wojny wiatowej ziemie by貫go zaboru rosyjskiego znalaz造 si pod administracj niemieck. Wskutek zablokowania granic Niemcy pozbawieni zostali dowozu. Przeci鉚aj鉍a si wojna spowodowa豉, 瞠 przemys niemiecki odczu braki surowc闚, dawniej otrzymywanych z importu. Starano si zast雷i braki rodkami zast瘼czymi, tak zwane "erzace". Najwi璚ej jednak wyczuwa si da造 braki 篡wnociowe. Niemcy wprowadzili wtedy wydawanie 篡wnoci systemem kartkowym. Zagarni皻e ziemie polskie sta造 si dla Niemc闚 r鏚貫m zaopatrzenia 篡wnociowego. Ludno polska ucierpia豉 najwi璚ej w miastach. Sprawa aprowizacji w czasie I wojny wiatowej by豉 najuci嘀liwszym problemem.

Niemcy wywozili z Polski urz鉅zenia fabryczne, surowce i 篡wno. Rekwizycje 篡wnoci i wy豉pywanie nawet ma造ch iloci m隕i odbi造 si szczeg鏊nie przykro ludnoci wi瘯szych miast. Chleb kartkowy, przydzielany w sklepach w sk雷ych ilociach, wypiekano z m隕i z domieszka kartofli, obierk闚 oraz innych rzeczy imituj鉍ych m隕. Najwi瘯szym problemem by這 zdobycie m隕i lub ziarna od ch這p闚 z teren闚 oddalonych od miast nawet o kilkanacie kilometr闚. Posterunki 豉paczy przebrane po cywilnemu zabiera造 nawet kilka kilogram闚 przenoszonej m隕i. Dla wsi zn闚 podstawowym zadaniem by這 ukry przed rekwizycj zbo瞠, przemle je nielegalnie i sprzeda ludnoci miejskiej.

G這wno, posiadaj鉍e trzy m造ny, szczeg鏊nie by這 patrolowane przez Niemc闚. Wy豉pywano mniejsze i wi瘯sze iloci zbo瘸 i m隕i. Poza trudnociami 篡wnociowymi n瘯a豉 ludno sprawa przejazd闚. Kolejami mogli jedzi tylko Niemcy. Dla Polaka uzyskanie zezwolenia na przejazd kolej by這 wprost niemo磧iwe. Na rowery wydawali okupanci kr鏒ko terminowe przepustki, ale lepsze opony rowerowe ci鉚ano na drodze nawet posiadaczowi przepustki. Pojawi造 si wymylne obr璚ze spr篹ynowe zamiast opon. Najpewniejszym rodkiem dostania si z υdzi do G這wna by豉 marszruta piesza. Je瞠li kto ni鏀 kilka kilogram闚 m隕i lub mi瘰a, to przy wejciu do υdzi musia si sprytnie przelizgn寞 mi璠zy posterunkami 豉paczy, poprzebieranych po cywilnemu. Nielegalna aprowizacja υdzi si璕a豉 do G這wna. Powie kto, 瞠 tak du穎 si pisze o aprowizacji, ale nale篡 pami皻a, 瞠 wojna trwa豉 cztery lata, ludno pozbawiona by豉 pracy, a g堯d zmusza do najmielszych przedsi瞝zi耩.

G這wno potraktowane by這 przez administracj okupacyjn jako miasto. Przywr鏂ono urz鉅 burmistrza. Akta miejskie odebrano z urz璠u gminy Bratoszewice. Sprawy administracyjne prowadzi Berger, spolszczony Niemiec. W czasie wojny obowi頊ki burmistrz闚 pe軟ili kolejno: Jan Cholewi雟ki - szewc, Ludwik Jarz鉉kowski - stolarz i Wincenty Piaskowski - rzenik. Komendantem wojskowym miasta by oficer armii czynnej, kt鏎emu podlega這 kilku urz璠nik闚 - 穎軟ierzy niemieckich oraz kompania wojska mieszcz鉍a si w zabudowaniach stacji kolejowej. Komendantura wojskowa rozlokowa豉 si w domu Rozenbauma na Swobodzie. Pr鏂z komendantury ulokowa si w domu Jab這雟kiego przy ul. υwickiej posterunek 瘸ndarmerii oraz dla ochrony kilkunastu 穎軟ierzy, pe軟i鉍ych warty. 畝ndarmeria zatrudnia豉 kilku cywilnych Niemc闚 jako szpicli, 豉paczy 篡wnoci i bior鉍ych udzia w rekwizycjach.

Dowiezienie z okolicy zbo瘸 do przemia逝 nie by這 豉twe. Jednak ch這pi ryzykowali. Na potrzeby w豉sne ch這pi otrzymywali przepustki na przemia drobnych iloci. Cicha umowa mi璠zy m造narzami i ch這pami sprawia豉, 瞠 udawa這 si przemyca m隕 dla ludnoci miejskiej. W razie schwytania ch這pa na nielegalnym dowozie zbo瘸 zabierano ch這pu nie tylko zbo瞠, ale i w霩 z ko闓i.

Zdarzy si wypadek, 瞠 ch這p ze wsi Sapy schwytany przez Niemca i prowadzony na posterunek, w drodze zabi 瘸ndarma. Po pewnym czasie Niemcy doszli kto to zrobi i przyszli aresztowa ch這pa. Nie uda這 im si, bo ch這p uciek. Polska Organizacja Wojskowa dopomog豉 ch這pu, otrzyma lewy dow鏚 osobisty i przechowa si na wsi za Warszaw. Po wojnie wr鏂i do domu.

Ludno G這wna jak i ca造 nar鏚 wierzy豉, 瞠 dwaj wrogowie, kt鏎zy dokonali rozbioru Polski, bij si z sob, to z tej wojny Polska odzyska niepodleg這.

J霩ef Pi連udski utworzy legiony, kt鏎e mia造 by zacz靖kiem wojska polskiego. Legiony bra造 udzia w dzia豉niach przeciwko wojskom carskim na zasadzie uk豉du z dow鏚ztwem austriackim. Z G這wna wst雷i造 do legion闚 dwie osoby: Grabowicz i Bekrycht, ostatni poleg. Organizuj鉍 legiony Pi連udski cz 穎軟ierzy pozostawi w tajnej organizacji, by豉 to Polska Organizacja Wojskowa -POW. Cz這nkowie tej organizacji byli przeszkalani i pozostawali 穎軟ierzami w rezerwie, aby w stosownej chwili mogli by powo豉ni do wojska. Ca造 kraj by podzielony na okr璕i, obwody i komendy miejscowe. G這wno z okolic pocz靖kowo nale瘸這 do obwodu brzezi雟kiego, okr璕u 堯dzkiego. Pniej stanowi這 komend "B" jedenastego obwodu w υwiczu, okr璕u warszawskiego. Komendantem miejscowym by Henryk Rynkowski, nauczyciel. Komendantem 11 obwodu by Franciszek Kominek. Do POW nale瘸豉 m這dzie z G這wna i okolicznych wiosek: Kamienia, Ostro喚ki, Toporowa i Sopla. Peowiacy dopomagali ludnoci w konfliktach z okupantem. Z organizacj wsp馧pracowa這 Polskie Stronnictwo Ludowe.

Na podstawie fragment闚 drukowanych w latach 1994-2002 w miesi璚zniku Echo G這wna