Henryk Rynkowski

DZIEJE G這wna

Od Autora. Dzieje Przedhistoryczne

Za這瞠nie miasta i jego rozw鎩 (I)

Za這瞠nie miasta i jego rozw鎩 (II)

Upadek miasta (I)

Upadek miasta (II)

Okres pierwszej wojny wiatowej w G這wnie

Rozw鎩 szkolnictwa w G這wnie podczas I wojny wiatowej

Koniec wojny w G這wnie (Rok 1918)

G這wno w wolnej Polsce, 篡wio這wy rozw鎩 miasta (I)

G這wno w wolnej Polsce, 篡wio這wy rozw鎩 miasta (II)

Owiata w G這wnie w latach 1918-1939

Opieka lekarska okresu mi璠zywojennego

G這wno w czasie II wojny wiatowej

Koniec wojny w G這wnie (Rok 1945) 

Upadek miasta (I)

W po這wie XVII wieku nasta造 dla Polski ci篹kie czasy, wojska koronne prowadzi造 walki z Ukrain. Szwedzi uderzyli na Wielkopolsk, ich wojska zala造 ca造 kraj pustosz鉍, rabuj鉍 i zabijaj鉍 ludno. Szwedzi przeszli przez G這wno, udaj鉍 si na spotkanie z wojskami siedmiogrodzkimi, a w ko鎍u czerwca 1657 roku wojska Rakoczego wracaj鉍 z υwicza na po逝dnie pali造, rabowa造 co si da這. W ko鎍u tego roku rozkwaterowa造 si w okolicy posi趾owe oddzia造 habsburskie, kt鏎e niewiele pomog造, ale zniszczy造 m.in. i miasto G這wno. Nie oszcz璠zi造 te okolic G這wna wojska podczas rokoszu Lubomirskiego jesieni 1665 roku i wiosn 1666 roku. O czasach tych pisze Wespazjan Kochowski, 瞠 g堯d, m鏎 i niezwyk貫 deszcze zwi瘯szy造 kl瘰k ludnoci. Ziemia zaros豉 chwastami, domostwa spalone. Ludno kry豉 si w lasach, nast雷i這 ca趾owite wyludnienie i upadek miast.

W 1676 roku pozosta這 tylko 64 mieszka鎍闚 w G這wnie. G這wi雟cy zubo瞠li, maj靖ek si rozdrobni. W 1698 roku J璠rzej G這wi雟ki puci G這wno w dzier瘸w Stanis豉wowi ㄆkomskiemu. Na pocz靖ku XVIII wieku z dawnych mieszka鎍闚 ma這 kto pozosta, nap造wa豉 ludno nowa, ale polska. Wi瘯sza cz ludnoci nap造wowej to drobna zaciankowa szlachta, kt鏎a wola豉 zamieszka w miecie ni wraca do spalonych i zapuszczonych gospodarstw. Kroniki ziemi rawskiej notuj wiele ubogich wiosek szlachty zaciankowej.

W 1710 roku zn闚 nawiedzi豉 miasto zaraza. G這wno zubo瘸這 i zeszczupla這. Rozdrobnione dziedzictwo G這wi雟kich wykupi mo積y pan z Podlasia Baltazar Ciecierski, stolnik drohicki. Przeprowadzi si na nowe dziedzictwo, wybudowa sobie dw鏎 w Pale鎍u i roztoczy opiek nad miastem.

Id鉍 z pr鉅em czas闚 kolonizatorskich oko這 1750 r. Ciecierski sprowadzi do G這wna 砰d闚. W 1790 r. ju by這 w G這wnie 165 砰d闚 i zasiedlali 24 domy. W okolicznych wioskach, szczeg鏊nie na zielonym goci鎍u, to jest na drodze do Ruchny, w browarach kamie雟kich. Kadzielinie i na goci鎍u ostro喚ckim osiedli這 si 30 os鏏 篡dowskich. W tym czasie G這wno liczy這 197 os鏏 ludnoci polskiej, zamieszkuj鉍ej 29 dom闚.

Ludno polska oburza豉 si, poniewa 砰dzi przejmowali ca造 handel w swe r璚e. Kanonik ks. Piaggi wystosowa do stolnika drohickiego w Pale鎍u za瘸lenie, w kt鏎ym pisa, 瞠 stolnik obiecywa osiedli 砰d闚 za miastem, tymczasem komisarz stolnika daje w arend 砰dom place w rodku miasta, a nawet wydaje im pieni鉅ze na pobudowanie dom闚. Stolnik Ciecierski odpowiedzia kanonikowi, 瞠 po wyludnieniu miasta trzeba stawia domy i ludnoci polskiej, wr鏚 kt鏎ej jest wielu pijak闚, 瞠 pr鏂z miast biskupich wsz璠zie osadzaj 砰d闚.

Ludno 篡dowska wybudowa豉 ju sobie w miecie bo積ic i szko喚 - cheder. Ca造 handel przeszed w r璚e 篡dowskie.

Do 1752 r. w dalszym ci鉚u urz璠owali w G這wnie burmistrz i czterech 豉wnik闚 oraz mianowany przez dziedzica w鎩t. Rejenta ju nie by這, a transakcje kupna i sprzeda篡 odbywa造 si w ratuszu w rynku. Po sporz鉅zeniu aktu wony miejski og豉sza tre dokumentu na czterech rogach ratusza, zwo逝j鉍 zainteresowanych biciem w b瑿en.

Stolnik Ciecierski wyda rozporz鉅zenie normuj鉍e op豉ty dla dworu. W roku 1740 wybudowa now karczm naprzeciwko plebanii, nazwan "Ostatni Grosz" (υwicka). W pniejszym czasie karczma ta przesz豉 w r璚e mieszczan. Ostatnim w豉cicielem karczmy by Ksawery Jezierski. W latach mi璠zywojennych Jezierski dom wydzier瘸wi miastu na powi瘯szenie szko造. W 1950 r. ten stary budynek kupi dr Antoni Blichowski (budynek zachowany do dzi - drewniany).

Po opanowaniu handlu w G這wnie przez 砰d闚 targi odbywa造 si nawet w niedziel. Jarmarki unormowa dekret kr鏊a Augusta III wydany 7 stycznia 1745 r. Wyznaczono cztery jarmarki w roku: 2 lutego na Matk Bosk Gromniczn, w przeddzie Bo瞠go Cia豉, w przeddzie aposto堯w Piotra i Paw豉 i 6 grudnia na w. Miko豉ja.

Ciecierski wprowadzi w miecie nocn stra, kt鏎a przestrzega豉 by po godzinie dziesi靖ej wieczorem wygaszano wsz璠zie ogie dla bezpiecze雟twa przed po瘸rem.

Wed逝g spisu miejskiego z 1753 r. G這wno posiada這 grunta, ogrody, pastwiska i 章ki. Spis wykaza 60 krawc闚, 15 szewc闚, 15 kunierzy, 5 piekarzy, 5 rzenik闚, 5 garbarzy, 5 kowali, 4 garncarzy, 2 m造narzy, 2 cyrulik闚, 2 kominiarzy, 2 ko這dziej闚, bednarza, brukarza, dystrybutora tytoniu, murarza i powronika. Dom闚 by這 91, poza tym koci馧, ratusz, szko豉, areszt, szopa na narz璠zia przeciwpo瘸rowe. G這wno mia這 trzy cechy: szewski, garncarski i kowalski. G這wno posiada這 cztery karczmy: "Go喚bnik", "Jastrz鉉ek", karczma plebana, prawdopodobnie w miejscu gdzie pniej stan像 dom ludowy i nowa" "Ostatni Grosz". W miecie pr鏂z rynku by這 pi耩 ulic: υwicka, Bielawska, Strykowska. Poprzeczna i Stawowa. Chodniki i rynek wybrukowane, rodki ulic piaszczyste. Targi odbywa造 si w czwartki, ale nie-, urz璠owo i w niedziele. Ludno miasta stale wzrasta豉 i tak: w 1777 roku G這wno liczy這 360 os鏏, w 1797 r. - 504, w 1808 r. - 576, w 1810 r. - 663, w 1827 r. - 1023, w 1857 r. - 1625.

Po mierci Baltazara Ciecierskiego syn jego sprzeda maj靖ek senatorowi Czarneckiemu. Nowy nabywca nie mieszka w G這wnie, a maj靖ek puszcza w dzier瘸w. Posesjonici zmieniali si: kasztelan Podoski, dzier瘸wca Walenty Jastkowski, pe軟omocnik Grabowski, komisarz genera Sk鏎zewski. Wszyscy ci posesjonici starali si wyci鉚n寞 z miasta jak najwi瘯sze korzyci, a gdy tego by這 ma這, korzystaj鉍 z zam皻u politycznego w kraju i rozbior闚 ziem polskich, odbierali mieszka鎍om nale積e im prawa i przywileje. W 1780 roku odebrano miastu prawo wypalania w鏚ki, zabrano 章ki i pastwiska. Ubogim mieszczanom, kt鏎zy zalegali z podatkami zabrano ogrody i grunta. Po zmar造m ostatnim z wyboru burmistrzu Krzysztofie Kotlickim zabrano ogrody i ziemie. Z czasem miasto zosta這 zupe軟ie okrojone, bez ogrod闚 i ziemi, bez pastwisk i 章k. Mieszczanie zwr鏂ili si ze skarg do kr鏊a i podobno uzyskali dekret przywracaj鉍y prawa, ale nie by這 komu egzekwowa dekretu, gdy stale nast瘼owa造 zmiany w rz鉅ach. Po mierci burmistrza Kotlickiego G這wnu narzucano burmistrz闚. Jedni byli 篡czliwi dla miasta, ale trafiali si zdrajcy, i tak: J霩ef Nowicki, sprzedawczyk, mianowany przez Moskali, wy豉pywa powsta鎍闚 po 1863 roku, Miko豉j Suchodoski urz璠owa w latach 1865 - 1869, nies豉wnej pami璚i urz璠nik carski, wczeniej urz璠uj鉍y w roku 1824 cieszy si zaufaniem mieszczan.

Na podstawie fragment闚 drukowanych w latach 1994-2002 w miesi璚zniku Echo G這wna