Henryk Rynkowski

DZIEJE G這wna

Od Autora. Dzieje Przedhistoryczne

Za這瞠nie miasta i jego rozw鎩 (I)

Za這瞠nie miasta i jego rozw鎩 (II)

Upadek miasta (I)

Upadek miasta (II)

Okres pierwszej wojny wiatowej w G這wnie

Rozw鎩 szkolnictwa w G這wnie podczas I wojny wiatowej

Koniec wojny w G這wnie (Rok 1918)

G這wno w wolnej Polsce, 篡wio這wy rozw鎩 miasta (I)

G這wno w wolnej Polsce, 篡wio這wy rozw鎩 miasta (II)

Owiata w G這wnie w latach 1918-1939

Opieka lekarska okresu mi璠zywojennego

G這wno w czasie II wojny wiatowej

Koniec wojny w G這wnie (Rok 1945)

Za這瞠nie miasta i jego rozw鎩 (II)

Op豉ty miejskie w G這wnie wed逝g erekcji z 1427 roku wynosi造: dla dziedzica z domu 12 groszy rocznie. Rzenicy po kamieniu 這ju (oko這 30 funt闚). Z roli 26 groszy. Dla ksi璚ia op豉ta na w. Marcina po 2 grosze z 豉nu i plebanowi po jednym groszu. Poza tym miasto obowi頊ane by這 pomaga dziedzicowi w naprawie grobli oraz udziela pomocy w wyprawach wojennych.

ㄨki i pastwiska miejskie ci鉚n窸y si po obu stronach rzeki Mrogi, po lewej stronie zwano je 章kami na Olenie, po prawej 章kami na d瑿inie. Ogrody miejskie znajdowa造 si za rzek Brzuni od traktu Kr鏊ewskiego, to jest od ul. Bielawskiej do grunt闚 Kamienia i Kadzielina.

Notuje si w G這wnie trzy cechy: najsilniejszy cech szewski, w kt鏎ym przechowa豉 si stara ksi璕a z 1510 r., nast瘼nie cechy - kowalski i garncarski.

Po otrzymaniu praw miejskich G這wno w dalszym ci鉚u by這 pod administracj ksi嘀靖 mazowieckich. Dopiero 7 grudnia 1462 r. kr鏊 Kazimierz Jagiello鎍zyk przyby do Rawy i wcieli ziemi rawsk do Korony, potwierdzi prawa i przywileje miastom ziemi rawskiej, ustanawiaj鉍 Jana z Nieborowa wojewod rawskim. Tym samym G這wno wesz這 do wojew鏚ztwa rawskiego pod administracj kr鏊ewsk.

W roku 1504 po瘸r zniszczy ca貫 miasto, a po po瘸rze miasto nawiedzi豉 kl瘰ka "morowego" powietrza. Wtedy kr鏊 zwolni mieszka鎍闚 od p豉cenia podatk闚 na lat dziesi耩. Drugi po瘸r zniszczy miasto w 1522 r. G這wno otrzyma這 drugi raz wolnizn na 10 lat od kr鏊a Zygmunta I, jednoczenie kr鏊 potwierdzi przywileje miejskie. By這 to w czasie, gdy wymarli ksi嘀皻a mazowieccy i Zygmunt I wcieli ziemie mazowieckie pod sw administracj.

Stara ksi璕a cechu szewskiego w G這wnie podaje, 瞠 w czasie po瘸ru w 1504 r. spali造 si ksi璕i cechowe, zawieraj鉍e statut i przywileje nadane cechowi, i 瞠 w 1510 r. cech szewski przepisa do nowej ksi璕i statut szewski z 璚zycy. Pod treci przepisanego statutu widnieje powiadczenie zgodnoci treci i podpisy: Notariusz w G這wnie. Okr鉚豉 piecz耩 "Notarius oppidi G這wno". Burmistrz m. G這wna - podpis. W鎩t miasta G這wna - podpis. Starszy cechu szewskiego - podpis. Dziedzic na G這wnie. Za dziedzica na jego prob podpisa przyjaciel - podpis.

Najwi瘯szy rozkwit gospodarczy G這wno osi鉚n窸o w wieku XVI i do po這wy XVII, co 章czy這 si z okresem og鏊nej pomylnoci miast Mazowsza. Zapewniony byt dzi瘯i 篡znej ziemi, ogrodom i mo磧iwoci przych闚ku inwentarza wypasanego na pastwiskach i 章kach, uprawianiu handlu i rzemios豉; wszystko to bogaci這 ludno do tego stopnia, 瞠 dziedzice nierzadko zapo篡czali si u mieszczan. Prawie ka盥y umia czyta i pisa, co by這 rzadkoci w tych czasach. Dzieci wysy豉no do szko造 jezuickiej w Rawie, a nawet czasem do Krakowa. Tote zdarza這 si, 瞠 mieszczanie sporz鉅zali w豉snor璚znie testamenty. Wr鏚 mieszczan spotyka這 si baka豉rzy i ksi篹y. Wybudowano w G這wnie szko喚 parafialn przy ul. Kocielnej (dzi υwickiej) na rogu Cmentarnej. Na wzg鏎zu Olena przy koci馧ku powsta這 oratorium w. Krzy瘸, by這 to stowarzyszenie piewacze i muzyczne. W miecie wybudowano dom dla ubogich i szpital w. Ducha, tak nazywan probend szpitaln.

W roku 1626 ks. Aleksy z Pi靖ku, kt鏎y pochodzi z G這wna, kupi cz folwarku Kadzielno, a 17 lutego 1628 roku dokupi reszt tego folwarku od El瘺iety Gawraskiej, wdowy po Januszu Plichcie, chor嘀ym sochaczewskim. Folwarczek ten, po這穎ny za rzeczk Brzuni przy drodze do Ostro喚ki. W 1638 r. ks. Aleksy przekaza folwarczek kocio這wi farnemu w G這wnie. Folwarczek nazywano w przysz這ci Kadzielinem Poduchownym, w odr騜nieniu od wsi Kadzielin, po這穎nej ko這 Ostro喚ki.

Po wzbogaceniu si kocio豉 farnego w roku 1649 koci馧 w. Jakuba w G這wnie zosta oddzielony od prafii Domaniewice i stanowi samodzieln parafi.

Miasto zacz窸o si rozszerza, powsta這 przedmiecie na drodze do Pale鎍a i drugie przy drodze przy drodze Kopcowej (dzi ul. Pi靖kowska). Nad rzek wybudowano 豉ni miejsk, kt鏎 miasto wydzier瘸wi這 豉ziebnikowi. Przez miasto przechodzi豉 g堯wna droga, zwana wtedy Drog Kr鏊ewsk, mia豉 ona dwa wyloty: przez ulic Podr騜n (dzi M造narsk) do Rawy i drugi wylot ulic Bielawsk na υwicz, Sochaczew.

Ludno G這wna w po這wie XVII wieku by豉 rdzennie polska, wiadcz o tym imiona i nazwiska w aktach urodzenia ksi鉚 kocielnych. Po wi瘯szej czci nazwiska mieszczan pochodz z przezwisk np. Kozio, P璠ziwiatr, Pryk, Sowa; imiona Bart這miej, Stanis豉w, Maciej, Mateusz. Nie spotyka si ani jednego imienia i nazwiska pochodzenia niemieckiego.

W czasach najwi瘯szego rozwoju miasta powinien si znale na jakim dokumencie herb m. G這wna. W latach mi璠zywojennych 1919-1939 zarz鉅 miejski poszukiwa go w starych aktach. Poniewa akta miejskie za czas闚 carskich spali造 si w Bratoszewicach, poszukiwania czyniono w archiwach dalszych. Na jednym z dokument闚 w archiwum warszawskim znaleziono piecz耩 lakow, na kt鏎ej odcini皻a by豉 g這wa starca z w零ami i brod. Za這篡ciele miasta posiadali herb Rochit闚 opisany wy瞠j. Ostatecznie, co do herbu nie ustalono nic pewnego. W wydawnictwie z 1967 r. pod tytu貫m - "Miasta Polskie w Tysi鉍leciu"- podany jest herb m. G這wna. Przedstawia on g這w m這dego cz這wieka bez zarostu z czarn czupryn na 鄴速ym tle tarczy. Sk鉅 wzi皻o taki w豉nie herb nie podano. Taka wersja nie wzbudza zaufania. W starej ksi璠ze cechu szewc闚 g這wie雟kich z roku 1510 na pierwszej stronie wymalowany jest herb Rawicz. W ozdobnej tarczy w kole widnieje niedwied, na nim siedzi kobieta z roz這穎nymi r瘯ami, na ornamencie wsparta jest z這ta korona. Mo瞠 to jest w豉ciwy herb m. G這wna. Trudno ustali prawd. W muzeum w υwiczu znajduje si stara ksi璕a cechu bednarzy 這wickich. Na pierwszej karcie ksi嘀ki wymalowany jest herb m. υwicza. Zatem by zwyczaj umieszczania na dokumentach cechowych herbu miejskiego. Gdyby herbem m. G這wna mia豉 by g這wa, to ju raczej g這wa z piecz璚i. Fotografia tej piecz璚i znajduje si w muzeum historycznym w G這wnie.

Na podstawie fragment闚 drukowanych w latach 1994-2002 w miesi璚zniku Echo G這wna