Henryk Rynkowski

DZIEJE G這wna

Od Autora. Dzieje Przedhistoryczne

Za這瞠nie miasta i jego rozw鎩 (I)

Za這瞠nie miasta i jego rozw鎩 (II)

Upadek miasta (I)

Upadek miasta (II)

Okres pierwszej wojny wiatowej w G這wnie

Rozw鎩 szkolnictwa w G這wnie podczas I wojny wiatowej

Koniec wojny w G這wnie (Rok 1918)

G這wno w wolnej Polsce, 篡wio這wy rozw鎩 miasta (I)

G這wno w wolnej Polsce, 篡wio這wy rozw鎩 miasta (II)

Owiata w G這wnie w latach 1918-1939

Opieka lekarska okresu mi璠zywojennego

G這wno w czasie II wojny wiatowej

Koniec wojny w G這wnie (Rok 1945) 

Za這瞠nie miasta i jego rozw鎩 (I)

Wzg鏎ze pogrodziskowe w wid豉ch rzeki Mrogi i Mro篡cy zwane by這 w wieku XIV i XV jako G鏎a Olesno albo Oleszno. Na wzg鏎zu tym prawdopodobnie w wieku XIII wybudowano koci馧ek pod wezwaniem w. Krzy瘸. Koci馧ek ten w wieku XV by ju mocno zniszczony. Obok wzniesione dworzyszcze i zabudowania zajmowa這 dw鏂h kapelan闚. Posiadali oni dwie w堯ki ziemi i ogrody ci鉚n鉍e si w kierunku wsi Ruchna. Kapelani spe軟iali us逝gi religijne mieszka鎍om G這wna i okolicznych wiosek, za co otrzymywali tak zwane dziesi璚iny. Poza tym trudnili si nauk czytania i pisania. Koci馧ek nale瘸 do parafii Domaniewice.

Ze wzgl璠u na cz瘰to trudny dost瘼 do koci馧ka, gdy rzeki zalewa造 przybrze積e 章ki, jak r闚nie i to, 瞠 budynek by stary i zniszczony, dziedzic 闚czesny Jakub G這wi雟ki wybudowa w 1420 roku nowy koci馧 na wysokiej skarpie, oddzielonej 章k od rzeki Mrogi, w miejscu gdzie dzi wzniesiony jest nowy koci馧. Dnia 11 marca 1420 roku odby豉 si uroczysto powi璚enia kocio豉 w. Jakuba, a w siedem lat pniej 12 lutego 1427 roku arcybiskup gnienie雟ki Wojciech Jastrz瑿iec uczyni koci馧 farny w G這wnie fili parafii Domaniewice. Jest to dla G這wna rok pami皻ny, poniewa w tym samym roku G這wno otrzyma這 prawa miejskie.

Na prze這mie XIV i XV wieku historia notuje szybki rozw鎩 rzemios豉 w miastach polskich. Powi瘯szy豉 si liczba nowych zawod闚 rzemielniczych. Cechy skupi造 poszczeg鏊ne rodzaje rzemios豉, a statuty cechowe czuwa造 nad podniesieniem kwalifikacji swych cz這nk闚. Produkcja rzemielnicza zaopatrywa豉 ju nie tylko zaopatrzenia krajowe, ale szuka豉 zbytu zagranicznego. Jarmarki sprzyja造 rozwojowi handlu. Zamo積o mieszcza雟kiego stanu podnosi豉 og鏊ny dobrobyt. W dobrach kocielnych, kr鏊ewskich i zamo積iejszej szlachty wzmog豉 si d嘀no do zak豉dania nowych miast, gdy dawa造 one dochody w豉cicielom w postaci op豉t i podatk闚.

G這wno po這穎ne w s零iedztwie υwicza, kt鏎y by w豉snoci Arcybiskupa Gnienie雟kiego, w kt鏎ym gospodarka rolna sta豉 na wysokim w 闚czesne czasy poziomie. W tych warunkach za這瞠nie miasta prywatnego mia這 na celu r闚nie o篡wienie 篡cia gospodarczego. Na pograniczu Mazowsza pr鏂z G這wna powsta這 wtedy 40 miast, w najbli窺zej okolicy Dmosin i Bratoszewice. Niekt鏎e z tych miast po kr鏒kim 篡wocie spad造 do rz璠u wsi.

Czy cel nadania G這wnu praw miejskich zosta osi鉚ni皻y? Odpowiedzi na to pytanie jest rozw鎩 m. G這wna.

Mielimy w Polsce trzy rodzaje miast: miasta kr鏊ewskie lub ksi嘀璚e, miasta biskupie lub kocielne i miasta prywatne. Nie mo積a powiedzie, 瞠 w豉cicielem miasta by ksi嘀, koci馧 lub prywatny szlachcic, poniewa miasto otrzymywa這 prawa statutowe, mia這 wybieralne w豉dze, w豉sne s鉅ownictwo i zawsze mieszczanie mogli sk豉da za瘸lenia do Najwy窺zego Trybuna逝 S鉅owego. R騜nica polega豉 na tym, 瞠 najwi瘯sz cz p豉conych przez mieszczan podatk闚 otrzymywa w豉ciciel miasta i dochody te m鏬 on odst雷i osobie trzeciej.

Troskliwy w豉ciciel miasta stara si o rozw鎩 miasta, gdy od zasobnych mieszczan m鏬 otrzyma wi瘯sze podatki. G這wno by這 miastem prywatnym, za這穎nym przez Jakuba G這wi雟kiego.

Rodzina G這wi雟kich wyr騜nia豉 si dzia豉lnoci spo貫czn. Jakub G這wi雟ki piastowa liczne urz璠y. W 1427 roku by podczaszym sochaczewskim. W 1435 r. s璠zi ziemi rawskiej, w 1444 roku czenikiem rawskim, w 1449 r. kasztelanem. Na dokumencie zawarcia pokoju w Brzeciu Kujawskim mi璠zy Polsk i Krzy瘸kami 31 grudnia 1435 roku figuruje podpis pos豉 Jakuba z G這wna, jako reprezentanta ksi嘀靖 Mazowieckich. 

Tak瞠 uk豉d o wzajemnej pomocy, zawarty w B這niu mi璠zy ksi嘀皻ami mazowieckimi jest podpisany przez s璠ziego rawskiego Jakuba z G這wna. Jakub G這wi雟ki o瞠ni si z Katarzyn z Ostro喚ki, kt鏎a wnios豉 mu rodzinn wie Ostro喚ka. Dziedzictwo Ostro喚ki przypad這 synom Tomaszowi i Jakuszowi, trzeci syn Piotr by chor嘀ym rawskim. Jeden z rodu, Dzier瞠k zgin像 w bitwie pod Winiowcem. W latach 1501-1504 Piotr G這wi雟ki notowany jako chor嘀y i pose ziemi rawskiej. Jan G這wie雟ki subdelegat pisarza ziemskiego czerskiego podpisa si na elekcj Jana III Sobieskiego. Teraz spotyka si na podpisach nazwisko G這wie雟ki. Inni G這wie雟cy sprawowali urz璠y w 璚zycy i Kaliszu. Jedn z wybitnych postaci tej rodziny by Franciszek Samuel G這wie雟ki, sufragan lwowski, tytularny biskup hebro雟ki, kt鏎y w latach 1749-1758 za這篡 w豉snym nak豉dem kolegium ksi篹y pijar闚 we Lwowie. Zmar 1776 roku. Po zaborze 1776 roku rz鉅 austriacki przemianowa kolegium na therasianum.

G這wi雟cy nale瞠li do rodu Rochit闚 i posiadali herb Roch 2-do Kolumna. W czerwonym polu s逝p kamienny - kolumna, na tarczy g這wa w he軛ie i nad ni z這ta korona.

Ot騜 Jakub G這wi雟ki wyjedna nadanie praw miejskich dla G這wna. W roku 1427 ksi嘀 Ziemowit Mazowiecki nada G這wnu prawa miejskie - che軛i雟kie, to jest na wz鏎 praw nadanych miastu Che軛no, powszechnie stosowanych na ziemiach Mazowsza.

R闚noczenie z nadaniem praw miejskich mieszczanie otrzymali pewne przywileje i uprawnienia. Wydzielono miastu tereny rolne, pastwiska i 章ki. Mieszczanie mogli si trudni rolnictwem, ogrodnictwem i hodowl byd豉. By這 to podstaw ich utrzymania. Rzemios這 zrzesza這 si w cechy, kt鏎e otrzyma這 statuty gwarantuj鉍e przywileje. Rozwojowi handlu sprzyja造 ustanowione dni targowe i jarmarki. Miasto otrzyma這 prawo p璠zenia w鏚ki i warzenia piwa. Mieszczanie wybierali burmistrza i 豉wnik闚, kt鏎zy sprawowali administracj w miecie, ci鉚ali podatki i op豉ty. Miasto prywatne szlacheckie, jak G這wno, obowi頊ane by這 wp豉ca ustalone podatki dziedzicowi i ksi璚iu. Sprawy kupna, sprzeda篡, maj靖kowe, wymagaj鉍e dokumentacji, powiadczenia prawne za豉twiano u rejenta, kt鏎y stwierdza w obecnoci wiadk闚 wa積o dokumentu w豉sn piecz璚i: "Notarius oppidi G這wno". Takie powiadczenie notarialne figuruje w ksi嘀ce cechu szewskiego z roku 1510.

S鉅y w miecie sprawowa豉 豉wa s璠ziowska przewa積ie sk豉daj鉍a si z burmistrza i w鎩ta. Kar za mniejsze przest瘼stwa by造 grzywny pieni篹ne i w naturze, np. wr瑿ie wosku, od rzenik闚 kamienie 這ju, albo te kary wi瞛ienia, zamykanie w turmie. Za bardzo ci篹kie przewinienia karano gard貫m. Wyroki mierci musia造 by zatwierdzane przez starost lub kasztelana. Za ca造 czas s鉅闚 w omawianym okresie by造 dwa wyroki mierci: w 1698 roku stracono kobiet za dzieciob鎩stwo i w 1708 roku J霩efa Nowickiego przyby貫go z Polesia za bli瞠j nieokrelone przest瘼stwo nazwane w aktach lekkomylnoci. Kata wypo篡czano z υwicza. Egzekucja wykonana publicznie na rynku przez ci璚ie toporem.

Na podstawie fragment闚 drukowanych w latach 1994-2002 w miesi璚zniku Echo G這wna