Henryk Rynkowski

DZIEJE G這wna

Od Autora. Dzieje Przedhistoryczne

Za這瞠nie miasta i jego rozw鎩 (I)

Za這瞠nie miasta i jego rozw鎩 (II)

Upadek miasta (I)

Upadek miasta (II)

Okres pierwszej wojny wiatowej w G這wnie

Rozw鎩 szkolnictwa w G這wnie podczas I wojny wiatowej

Koniec wojny w G這wnie (Rok 1918)

G這wno w wolnej Polsce, 篡wio這wy rozw鎩 miasta (I)

G這wno w wolnej Polsce, 篡wio這wy rozw鎩 miasta (II)

Owiata w G這wnie w latach 1918-1939

Opieka lekarska okresu mi璠zywojennego

G這wno w czasie II wojny wiatowej

Koniec wojny w G這wnie (Rok 1945)

Od Autora

Wiadomoci o 篡ciu miasta naszego pochodz z trzech r鏚e: pierwsze to archiwalne akta, drugie to akta miejskie oraz r騜nych instytucji m. G這wna i trzecie to wiadomoci z obserwacji w豉snych i opowiada starych mieszka鎍闚 miasta.

Akta magistratu miasta G這wna w iloci kilkunastu tom闚 przekazane by造 po 1869 roku przez w豉dze rosyjskie gminie Bratoszewice, w drodze represji po powstaniach. Akta te spali造 si w czasie po瘸ru oko這 1889 r.

Akta magistratu z okresu mi璠zywojennego przetrwa造 II wojn wiatow, ale zosta造 zniszczone ju po wojnie, kiedy niszczono lady tak zwanych czas闚 bur簑jskich.

Wynik造 trudnoci w zdobyciu wiadomoci z okresu rozbior闚 Polski i lat mi璠zywojennych. Wiadomoci z tych czas闚 pochodz z archiw闚 og鏊nych akt zwi頊anych z 篡ciem G這wna oraz od os鏏 starych, bior鉍ych udzia w spo貫cze雟twie g這wie雟kim. Z ludmi tymi spotyka貫m si i wsp馧pracowa貫m od 1915 roku jako kierownik szko造 w G這wnie, a w czasie mi璠zywojennym jako d逝goletni burmistrz. Czasy II wojny wiatowej i ostatnie lata, to ju bezporednie dzieje.

Poniewa i obecnie widoki na wydanie ksi嘀kowe s nik貫, postanowi貫m uzupe軟i monografi i wierz, ze nadejdzie czas odnowy i praca moja nie b璠zie stracona. By這by le, gdyby okres czasu tak bogaty w wypadki trzeba by這 odtwarza dla G這wna jako legend.

Dzieje przedhistoryczne

Wiele mniejszych miast polskich wzi窸o pocz靖ek z osiedli powsta造ch u podn騜a obronnych Grodzisk. Na podgrodziu w pobli簑 grodziska osiedla豉 si ludno, kt鏎a w razie najazdu nieprzyjaciela, szuka豉 schronienia w grodzie. W miar post瘼u sztuki wojennej mniej obronne grody traci造 swe obronne znaczenie, wiele zosta這 spalonych, jednak ludzie z podgrodzia odbudowywali si. To by造 pocz靖ki osiedli, miast.

W dolinie rzeki Mrogi pozosta造 lady grodzisk. Przewa積ie s to do wysoko usypane wzg鏎za na skarpach rzeki. Sama rzeka stanowi trudny dost瘼 do grodu, a od strony dost瘼nej kopano r闚, kt鏎y zape軟ia si wod z rzeki. W wid豉ch rzeki Mrogi i Mro篡cy, jak wiadcz lady, istnia這 grodzisko obronne. Obie rzeki omywa造 strome wzniesienie, a od strony po逝dniowej pozosta造 lady rowu, kt鏎y zape軟ia豉 woda z rzek.

Nie jest to jedyne grodzisko, bo siedem kilometr闚 w g鏎 rzeki Mrogi s lady innego grodziska. Na wzg鏎zu tamtym znajduje si zabudowane gospodarstwo, ale badania archeologiczne oraz stromy brzeg rzeki wskazuj, 瞠 by這 w tym miejscu kiedy obronne grodzisko. Nazwa miejscowoci: Grodzisk pozosta豉 do dzi. Obok po這穎ny Dmosin, kt鏎y w XV wieku by miastem, ma jakie powi頊ania z grodziskiem.

Wykopaliska z doliny rzeki Mrogi z teren闚 G這wna, Osin, cmentarzyska we wsi W豉dys豉w闚 wystawione w muzeum g這wie雟kim przedstawiaj resztki kamiennych narz璠zi, urny z cmentarzysk cia這palnych z okresu 9000 - 8000 lat przed nasz er oraz z pniejszego okresu rzymskiego, jak sprz鉍zki br頊owe i 瞠lazne - wiadcz, 瞠 okolice G這wna by造 od jedenastu tysi璚y lat zamieszka貫.

Badania archeologiczne powierzchniowe przeprowadzali: ㄆkaszewski w 1932 roku, J. Fritzke w 1934 roku i Janina Kami雟ka w 1948 roku.

Janina Kami雟ka w swej pracy - Grody wczesnoredniowieczne ziem Polski rodkowej na tle osadnictwa - tak pisze (str. 91): "Grodzisko sto磬owate znajduje si wr鏚 章k, na wydmie piaszczystej, na p馧noc od miasta, przy torze kolejowym w wid豉ch rzeki Mrogi i Mro篡cy. Usypane jest w kszta販ie owalnego wzniesienia d逝giego 80-100 metr闚. Zamkni皻e od zachodu rowem, najbardziej jest dost瘼ne w豉nie z tej strony. Materia powierzchniowy jednolity: jest to ceramika pno-redniowieczna, czarna, matowa z po造skliwymi pasmami; spotyka si ucha, ornament z r闚noleg造ch rowk闚; prze這m ceramiki zupe軟ie spoisty (ceramika dzwoni鉍a). Zabytki znajduj si w Muzeum Archeologicznym w υdzi". 

Zwykle na podgrodziu powstawa這 osiedle. Dost瘼ny teren do grodziska w G這wnie by od strony po逝dniowej, ale obszar ten zalewa這 podczas powodzi. Jeszcze kilkadziesi靖 lat temu Mroga wylewa豉 dwa razy do roku i 章ki podgrodzia nie nadawa造 si do budowy dom闚. Prawy wysoki brzeg rzeki Mrogi okaza si wygodniejszy do zasiedlenia. Wykopaliska urn w pobli簑 obecnie istniej鉍ej szko造 podstawowej im. J霩efa Pi連udskiego wiadcz o istnieniu osiedla przedhistorycznego po tej stronie rzeki. Urny znaleziono przypadkowo, gdy poprawiano drog obok szko造 w kierunku wsi Kamie.

Opr鏂z wzg鏎za pogrodziskowego na po逝dniowy-zach鏚 od niego na prawym brzegu rzeki Mro篡cy po jednej i po drugiej stronie traktu pi靖kowskiego znajdowa造 si dwa kurhany, z kt鏎ych jeden jeszcze jest i nie by ruszany. Drugi kurhan, po這穎ny bli瞠j grodziska rozkopano w 1950 roku i na jego miejscu wybudowano piekarni. Podczas niwelacji terenu znaleziono we wn皻rzu kurhanu szcz靖ki czaszek ludzkich, pochodz鉍ych prawdopodobnie ze zbiorowej mogi造. Drugi kurhan, po這穎ny po zachodniej stronie traktu pi靖kowskiego tu przy rzece Mro篡cy m鏬豚y by kopcem granicznym ziemi rawskiej, gdy granica ta bieg豉 rzek Mro篡c do ujcia jej do rzeki Mrogi i dalej rzek Mrog na p馧nocny zach鏚 od Ruchny do Strzebieszewa. Tak granic ziemi rawskiej opisuje ksi嘀ka "Zarys dziej闚 do ko鎍a 1975 roku - Powiat Rawski".

Maj靖ek Jakuba G這wi雟kiego, za這篡ciela G這wna, nale瘸 do ziemi rawskiej, ale cz tego maj靖ku, mianowicie folwark Warcha堯w i lasy po lewej stronie Mrogi nale瘸造 do ziemi sochaczewskiej.

Z pozosta造ch lad闚 mo積a odtworzy nast瘼uj鉍 histori: "Na grodzisko dokonano jakiego zbrojnego napadu. Mieszka鎍y musieli si broni. W bitwie poleg這 du穎 ludzi. Zabitych pochowano w zbiorowej mogile. Kurhan mia przesz這 8 metr闚 wysokoci. By mo瞠, 瞠 gr鏚 spalony nie odbudowa si wi璚ej. Napad nast雷i od strony zachodniej przy brzegach rzeki Mro篡cy. Jeszcze w roku 1915 autor znalaz w rzece Mro篡cy kilka z瘸rtych przez rdz od豉mk闚 or篹a.

Tyle mo積a si dowiedzie o pocz靖kach G這wna z bada archeologicznych.

Na podstawie fragment闚 drukowanych w latach 1994-2002 w miesi璚zniku Echo G這wna