Ankieta pruska z 1793 r.

NIEZNANE WIADOMOCI O GΜWNIE XVIII W.

Prywatne miasto G這wno, nale蕨ce do kasztelanki Podoskiej, stale mieszkaj鉍ej w Warszawie, nie posiada這 mur闚 i le瘸這 w wid豉ch Mrogi, Mro篡cy i Brzuni - prawych dop造wach Bzury.

Na Mrodze, obok m造na, znajdowa si most przy trakcie wiod鉍ym z Bielaw do Strykowa. Ulice miasta, z wyj靖kiem ulicy g堯wnej, nieby造 brukowane. Dom闚 miasto posiada這 45, z tego krytych gontami 30, reszta s這m. Stod馧 (wszystkie usytuowane w miecie) by這 24. Liczba ludnoci wynosi豉 og馧em 321 os鏏, w tym m篹czyzn - 94, kobiet - 67, syn闚 powy瞠j 10 lat - 40, poni瞠j 10 lat - 38, c鏎ek powy瞠j 10 lat - 18, poni瞠j 10 lat - 21, czeladnik闚 - 3, uczni闚 - 1, m瘰kiej s逝瘺y domowej - 18, 瞠雟kiej s逝瘺y domowej - 21. Pod wzgl璠em wyznaniowym ludno dzieli豉 si na: katolik闚 - 123 osoby, 砰d闚 - 198 os鏏. G堯wnym zaj璚iem ludnoci by豉 uprawa roli oraz r瘯odzielnictwo. Wielkoci poszczeg鏊nych kawa趾闚 ziemi, przypadaj鉍ych na mieszka鎍闚, nie da si jednak okreli, gdy ziemia nie by豉 wymierzona. Nie wyliczona by豉 takie ilo inwentarza 篡wego. Wr鏚 rzemielnik闚 by這: 5 piekarzy, 1 rzenik, 1 z這tnik, 1 kowal, 1 czapnik, 2 garbarzy, 1 m造narz, 25 krawc闚, 5 szewc闚, 6 garncarzy, 1 sukiennik, 1 kunierz. Miasto odczuwa這 brak takich rzemielnik闚 jak: szklarza, tkacza lnu, murarza, powronika, kominiarza, stelmacha - ko這dzieja, wypalacza cegie, cieli i stolarza. Poniewa G這wno le瘸這 na skrzy穎waniu trakt闚 z υwicza do υdzi i z Bielaw do Strykowa, odbywa這 si tu 8 targ闚 bydl璚ych i kramikowych rocznie, a tak瞠 coniedzielne targi tygodniowe. Miasto nie posiada這 browaru i gorzelni, a z istniej鉍ych 2 browar闚 i 2 gorzelni, jeden browar i gorzelnia by造 w豉snoci w豉cicielki miasta i oddane w dzier瘸w 砰dom, za pozosta豉 gorzelnia i browar by造 wsp鏊n w豉snoci kilku mieszczan. W miecie istnia豉 tak瞠 garbarnia sk鏎 (zatrudniaj鉍a 4 osoby) oraz m造n wodny, b璠鉍y w豉snoci miasta. G這wno posiada這 1 karczm nale蕨c do kasztelanki Podoskiej, a prowadzon przez 篡dowskiego dzier瘸wc. Spor鏚 6 kupc闚 mieszkaj鉍ych w miecie - 3 posiada這 stale sklepy, w kt鏎ych handlowano p堯tnem, sol, miodem, cukrem i kaw. Magistrat miasta sk豉da si z burmistrza i w鎩ta oraz 5 rajc闚. Wszyscy oni wybrani zostali przez mieszczan, a zatwierdzeni przez w豉cicielk miasta. G這wno w 1792 r. nie posiada這 瘸dnych dochod闚, lecz musia這 wp豉ci do skarbu podatku kominowego 200 fl. polskich, czopowego 820 fl. polskich, podatku od sk鏎 - 2.200 fl. polskich, pog堯wnego 篡dowskiego 774 fl. polskich (og馧em: 3.994 fl. polskich), a tak瞠 wp豉ci這 nale積y podatek w豉cicielce miasta w wysokoci 1.110 fl. polskich. G這wno posiada這 1 koci馧 parafialny, obs逝giwany przez 2 kapelan闚, a z budynk闚 publicznych drewniany ratusz oraz gminn szko喚, w kt鏎ej nauczycielem by miejscowy kapelan.

Miasta wojew鏚ztwa 喚czyckiego i zachodniej czci wojew鏚ztwa rawskiego w ko鎍u XVIII wieku.

W 1793 r. w okresie ankietyzacji miast, na terytorium wojew鏚ztwa 喚czyckiego i zachodniej czci wojew鏚ztwa rawskiego, znajdowa造 si 22 miasta, by造 to: Bolim闚, Bielawy, Brzeziny, D鉉rowice, G這wno, Inow堯dz, Je鄴w, Kazimierz, Kroniewice, Kiernozia, Kutno, 璚zyca, 鏚, υwicz, Parz璚zew, Pi靖ek, Rawa Mazowiecka, Skierniewice, Sobota, Stryk闚, Ujazd i Zgierz.

Spor鏚 w/w miast osiem z nich tj. υwicz, 璚zyca, Brzeziny, Kutno, Skierniewice, D鉉rowice, Rawa Mazowiecka i Stryk闚 byty najwi瘯szymi, ka盥e z nich bowiem posiada這 wi璚ej ni 100 dom闚 mieszkalnych i ponad 600 mieszka鎍闚. W sumie miasta te posiada造 64,9% wszystkich dom闚 spor鏚 22 w/w miast oraz skupia造 66,4% ich mieszka鎍闚.

Rozpatrzmy sytuacj tych miast w ostatnim roku ich samodzielnego bytu w granicach Rzeczypospolitej.

Cale terytorium zagrabione w II rozbiorze, w豉dze pruskie podzieli造 na tzw. kamery (departamenty). Opisywane w niniejszym tekcie miasta znalaz造 si w granicach kamery kaliskiej. W ramach kamer w豉dze pruskie wprowadzi造 podzia na powiaty i inspekcje powiatowe. Tym ostatnim podlega造 miasta wolne oraz prywatne. By to taki podzia administracyjny, jaki istnia w ca造m pa雟twie pruskim. Jednoczenie w豉dze zacz皻y stopniowo wprowadza zasad nominacji urz璠闚 miejskich, znosz鉍 w ten spos鏏 prawo mieszczan do wysuwania w豉snych kandydat闚 na stanowiska burmistrz闚 i w鎩t闚. R闚nolegle ze zmianami w ustroju miast, w豉dze stara造 si te podporz鉅kowa finanse miejskie inspekcjom powiatowym, kt鏎e stopniowo przej窸y kontrol nad bud瞠tem i wszystkimi rachunkami miasta. Powo豉ne przez zaborc specjalne komisje, zbada造 maj靖ki miejskie i dzier瘸wy, np. mostowe, drogowe i r闚nie odda造 je pod kontrol urz璠nik闚 inspekcji powiatowej, tzw. radcom podatkowym. Wszystkie te zarz鉅zenia mia造 na celu ustalenie wysokoci dochod闚 miasta, a nast瘼nie zwi瘯szenie ucisku podatkowego. Dla zorientowania si w po這瞠niu miast, okreleniu liczby mieszka鎍闚, uchwyceniu liczby i rodzaj闚 zawod闚, finans闚 miejskich oraz ustroju miast, opracowano specjalne kwestionariusze, zawieraj鉍e 82 pytania, kt鏎e wype軟ia造 polskie magistraty przy udziale urz璠nik闚 pruskich. Kwestionariusze te obejmowa造 nast瘼uj鉍e dzia造:

1. Rodzaj miasta i jego warunki topograficzne.
2. Stan miasta i jego zabudowa.
3. Rodzaj i stan budynk闚 publicznych.
4. Stan zabezpieczenia przeciwpo瘸rowego
5. Stan rolnictwa i hodowli.
6. Stosunki demograficzne i wyznaniowe.
7. Stan rzemios豉 i handlu.
8. Zagadnienia ustroju wewn皻rznego miasta.
9. Zagadnienie finans闚 miasta.
10. Inne zagadnienia dotycz鉍e miasta.

Echo G這wna, maj 2001