SK主 NASZ R笈

WYSTAWA Z OKAZJI 570-lECIA g這wna (1997)

 

Wstecz   1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   Dalej

 

Wkroczeniem wojsk do Austrii w marcu 1938 roku rozpocz像 Hitler sw鎩 marsz na podb鎩 Europy. W rok pniej zajmuje Czechy i Morawy. Polska otrzymuje kolejne 蕨dania opuszczenia Gda雟ka. Groba wojny pobudza Polak闚 do ofiarnoci na rzecz obrony Ojczyzny. Wielu mieszka鎍闚 G這wna oddaje na Fundusz Obrony Narodowej cenne kosztownoci. Ludno oddaje pojazdy dla wojska, przeprowadza zbi鏎k z這mu. Pracownicy fabryki Norblina w G這wnie zakupuj ze sk豉dek ci篹ki karabin maszynowy i przekazuj wojsku. Organizowane s wiece protestacyjne przeciwko zaborczoci niemieckiej. Wojna coraz bli瞠j.

G這wno - okupacja hitlerowska

Wybuch豉 wojna. Aczkolwiek budynki szkolne nie sp這n窸y od bomb, ucierpia造 ogromnie ich wn皻rza. Kronika pracy harcerskiej uleg豉, niestety, zniszczeniu wraz ze sprz皻ami szkolnymi, pomocami naukowymi i kronikami szkolnymi. Prawdopodobnie w 1939 r. 穎軟ierze niemieccy, skoszarowani w szko豉ch, palili sprz皻y i dokumenty. Mimo, 瞠 najaktywniejsi dzia豉cze harcerscy nie powr鏂ili z kampanii wrzeniowej - Stefan Dryll, walcz鉍 w obronie Ojczyzny z najedc hitlerowskim dosta si do niewoli.

Obwieszczenie  S鉅u Doranego Policji Bezpiecze雟twa o rozstrzelaniu

Nauczyciele: 砰ci雟ki i Kowalski zostali rozstrzelani przez hitlerowc闚, Stegli雟ki za wst雷i do partyzantki, gdzie zgin像. Jednak praca harcerska nie zamar豉 w czasie okupacji. Wielu by造ch harcerzy bra這 udzia w r騜nych akcjach konspiracyjnych. Wielu te, jak Andrzej Pernak czy Wojciech Cebertowicz, odda這 Ojczynie swe m這de 篡cie, walcz鉍 w wojskowej organizacji podziemnej, Armii Krajowej. Wczeniej w obronie Warszawy gin: Zygmunt Prawicki i Tadeusz Skokowski.

Podczas wojny obronnej Polski we wrzeniu 1939 r. rejon G這wna dwukrotnie sta si widowni krwawych walk: podczas odwrotu Armii "鏚" w dniu 8 wrzenia oraz 14 wrzenia podczas toczonej przez Armie "Pozna" i "Pomorze" bitwy nad Bzur.

Lata okupacji hitlerowskiej stanowi造 najtragiczniejszy okres w dziejach miasta. Grabie mienia, pozbawienie tysi璚y ludzi rodk闚 do 篡cia, wsiedlenie do G這wna dodatkowych kilku tysi璚y Polak闚 wysiedlonych z 'obszar闚 wcielonych" do Rzeszy, deportacje do oboz闚 koncentracyjnych i na roboty przymusowe do Niemiec, terror, szykany, krwawe represje za najmniejszy przejaw oporu - sk豉da造 si na obraz martyrologii mieszka鎍闚 G這wna w tych latach.

Likwidacji uleg造 niemal wszystkie przejawy 篡cia spo貫cznego i kulturalnego. Nast雷i造 konfiskaty, przekszta販one nast瘼nie w zorganizowany rabunek polskiego mienia.

W fabryce Norblina zdemontowano wi瘯szo maszyn i urz鉅ze, kt鏎e wraz z zapasami surowca wywieziono do Rzeszy. Podobnie post雷iono z innymi obiektami przemys這wymi. Setki rodzin znalaz造 si bez rodk闚 do 篡cia.

Przydzia造 篡wnoci wydzielone na kartki nie wystarcza造 do zaspokojenia nawet niezb璠nego minimum. Okresowo okupant organizowa, w celu zastraszenia ludzi, egzekucje publiczne.

Mur cmentarny - miejsce strace

W padzierniku 1943 r. pod murem cmentarnym rozstrzelano 14 Polakw, a w marcu nast瘼nego roku w tym samym miejscu zgin窸o 16 os鏏 aresztowanych w zwi頊ku z podejrzeniem o prowadzenie dzia豉lnoci wymierzonej przeciw okupantowi, byli wr鏚 nich r闚nie g這wniniacy.

Wywo瞠nie 砰d闚 z ulicy Stra瘸ckiej do Getta w G這wnie

Wyj靖kowo tragiczny by los ludnoci 篡dowskiej, tworz鉍ej znaczne (ponad 2 tys. os鏏) skupisko w G這wnie. Sprowadzeni zostali oni do G這wna w 1730 roku przez w豉ciciela G這wna, Baltazara Ciecierskiego. W 1790 roku by這 ju w G這wnie 165 砰d闚. Zasiedlali 24 domy, Polak闚 za by這 197 os鏏 w 29 domach. Przybywa這 ich do G這wna coraz wi璚ej. W kr鏒kim czasie wybudowali bo積ic, 豉ni i szko喚 cheder. Trudnili si handlem i drobnym przemys貫m. Od pocz靖ku okupacji poddani rozmaitym represjom, od maja 1940 r. odizolowani zostali w utworzonym na Bor闚ce Getcie, sk鉅 partiami wywieziono ich do oboz闚 zag豉dy. Jedynie nieliczni, korzystaj鉍 z polskiej pomocy, zdo豉li unikn寞 mierci.

Komendant Rejonu G這wna ZWZ, obwodu Brzeziny-Koluszki - Stanis豉w Pawlak

R闚noczenie z nasilaj鉍ym si spontanicznym oporem spo貫cze雟twa polskiego, w miecie kszta速owa si i rozwija zorganizowany ruch oporu. W sierpniu 1940 r. z poszczeg鏊nych istniej鉍ych grup konspiracyjnych powsta g這wie雟ki rejon Zwi頊ku Walki Zbrojnej (wszed w sk豉d obwodu ZWZ Brzeziny-Koluszki), kt鏎ego komendantem zosta w闚czas Stanis豉w Pawlak, ps. "Chwast". Organizacja przygotowywa豉 swoich cz這nk闚 do planowego wyst雷ienia zbrojnego przeciwko okupantowi, gromadzi豉 bro i sprz皻, prowadzi豉 aktywn dzia豉lno propagandow oraz obs逝giwa豉 - z uwagi na "nadgraniczne" po這瞠nie G這wna - punkty kontaktowe i przerzutowe pomi璠zy Generaln Guberni, a "obszarami" w章czonymi do Rzeszy. W 1942 roku ZWZ przemianowany zosta na Armi Krajow. W zwi頊ku z tym nast雷i豉 reorganizacja - cz這nk闚 zgromadzono w kompaniach, powsta oddzia 章cznoci, oddzia Kedywu i inne specjalistyczne jednostki. W sierpniu 1944 roku Obw鏚 Brzeziny-Koluszki, do kt鏎ego nale瘸這 G這wno, liczy 3110 穎軟ierzy. Komendantem w tym okresie by Edward G這wacki ps. "Brewa". 皋軟ierze Armii Krajowej dokonali serii udanych zamach闚 na niemieckich 瘸ndarm闚 i konfident闚. Na terenie s零iaduj鉍ych gmin dokonano akcji na urz璠y niemieckie, niszcz鉍 dokumentacj dotycz鉍 dostaw obowi頊kowych. Walka, obok sukces闚, poci鉚a豉 za sob bolesne straty. Wiele os鏏 zgin窸o podczas wykonywania zada. Tragicznie na przebieg dzia豉lnoci konspiracyjnej wp造n窸y cz瘰te aresztowania, powoduj鉍e rwanie si siatki konspiracyjnej.

Komendant Jan Kruk ps. "畜ik"

Najwi瘯szym ciosem dla AK by這 aresztowanie i stracenie w styczniu 1944 roku ponad 40 os鏏, wr鏚 kt鏎ych znajdowa這 si wielu funkcyjnych organizacji, m.in. komendant rejonu J霩ef Kittel ps. "P豉szcz" i dow鏚ca Kedywu Tadeusz Tomczak ps. "Prawdzic", a tak瞠 jeden z pierwszych komendant闚 rejonu Jan Kruk ps. "畜ik".

J霩ef Kittel - Komendant AK ps. "P豉szcz"

Dow鏚ca Kedywu AK Tadeusz Tomczak, ps. "Prawdzic"